Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8400

w sprawie zasad działania zarządów powiatowych ochotniczych straży pożarnych

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 12 października 2004 r. (sygn. SPS-0202-8400/04) przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Wnuka w sprawie potrzeby nowelizacji ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tj.: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) w zakresie dotyczącym zasad działania Zarządów Powiatowych Ochotniczych Straży Pożarnych, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Ustawa o samorządzie powiatowym nie reguluje przedmiotu działania i zadań Zarządów Powiatowych Ochotniczych Straży Pożarnej, zakresu współpracy Państwowej Straży Pożarnej z ochotniczymi strażami pożarnymi, jak również zasad finansowania przez powiat działalności powiatowych ochotniczych straży pożarnych. Powyższa ustawa stanowi jedynie, że powiat wykonuje określone ustawami zadania z zakresu ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej o charakterze ponadgminnym (art. 4 ust. 1 pkt 16), a wśród zadań należących do wyłącznej właściwości rady powiatu wymienia dokonywanie oceny stanu bezpieczeństwa przeciwpożarowego i zabezpieczenia przeciwpowodziowego powiatu (art. 12 pkt 9 lit. d).

   Podkreślenia wymaga, że tematykę będącą przedmiotem interpelacji Posła na Sejm RP Pana M. Wnuka - tzn. zasady działania OSP, jej finansowania oraz wzajemnej współpracy PSP z OSP określają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj.: Dz.U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229 z późn. zm.). Powyższa ustawa zalicza ochotnicze straże pożarne i związek OSP do jednostek ochrony przeciwpożarowej (art. 15 pkt 6 i 7), stanowiąc jednocześnie w art. 19 ust. 1 i 2, że funkcjonują one opierając się na przepisach ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz.U. z 2001 r. Nr 7, poz. 855 z póżn. zm.), dlatego też szczegółowe zdania i organizację OSP i ich związku określa statut.

   Zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Ponadto w świetle obowiązującego prawa społeczności związujące stowarzyszenie (np. ochotnicza straż pożarna) podejmują ˝zobowiązanie˝ do zapewnienia we własnym zakresie m.in. wyposażenia umożliwiającego realizację przyjętych zadań statutowych, korzystając z przewidzianych prawem źródeł finansowych, takich jak dotacje z budżetu samorządów terytorialnych, składki członkowskie, darowizny, dochody z działalności gospodarczej, pożytki z majątku własnego itp.

   Należy ponadto wskazać, że na podstawie upoważnień zawartych w ustawie o ochronie przeciwpożarowej minister właściwy do spraw wewnętrznych określi w drodze rozporządzeń następujące kwestie związane z funkcjonowaniem ochotniczych straży pożarnych:

   - szczegółowe zasady organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, w szczególności w zakresie organizacji na obszarze powiatu, województwa i kraju - rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.),

   - zakres, szczegółowe warunki i tryb włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a - 6 oraz 8 ustawy o ochronie przeciwpożarowej (w tym ochotniczej straży pożarnej) do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego - rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 września 1998 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. Nr 121, poz. 789),

   - szczegółowe zasady kierowania i współdziałania jednostek ochrony przeciwpożarowej biorących udział w działaniu ratowniczym - rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania i współdziałania jednostek ochrony przeciwpożarowej biorących udział w działaniu ratowniczym (Dz.U. Nr 82, poz. 895).

   Dodatkowo, na podstawie art. 21 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej starosta może żądać od związku OSP oraz ochotniczej straży pożarnej, pozostającej poza strukturami związku OSP, informacji związanych z wykonywaniem ich zadań w zakresie ochrony przeciwpożarowej na terenie danego powiatu.

   W odniesieniu do zasad pokrywania kosztów funkcjonowania OSP informuję, że zgodnie z art. 29 ustawy o ochronie przeciwpożarowej koszty te mogą być pokrywane, tak jak w przypadku wszystkich jednostek ochrony przeciwpożarowej, z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego, dochodów instytucji ubezpieczeniowych (ubezpieczających osoby prawne i fizyczne), a także środków własnych podmiotów, które uzyskały zgodę ministra spraw wewnętrznych na utworzenie danej jednostki ochrony przeciwpożarowej.

   Zgodnie z art. 32 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej ponosi gmina, z tym zastrzeżeniem, że szkolenie członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, prowadzi nieodpłatnie PSP. Gmina ma również obowiązek:

   - bezpłatnego umundurowania członków OSP,

   - ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej członków ochotniczej straży pożarnej i młodzieżowej drużyny pożarniczej,

   - ponoszenia kosztów wymaganych okresowych badań lekarskich.

   Inne koszty funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych i ich związków związane z ochroną przeciwpożarową pokrywane są z budżetu państwa, o ile na podstawie odrębnych przepisów zostaną przekazane gminom jako zadania zlecone (art. 34 ust. 1 ustawy). Budżet państwa uczestniczy także w kosztach funkcjonowania jednostek ochrony przeciwpożarowej, w tym jednostek OSP, jeżeli działają one w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (art. 33 ust. 1 ustawy).

   Dodatkowo ustawa o ochronie przeciwpożarowej w art. 31 ust. 1 nakłada na PSP obowiązek nieodpłatnego przekazywania OSP technicznie sprawnego zbędnego sprzętu i urządzeń. Przedmiotowa ustawa w art. 38 stanowi również, że zakłady ubezpieczeń społecznych są obowiązane przekazywać 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia na określone cele ochrony przeciwpożarowej, z czego Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych otrzymuje 50%.

   Niezależnie od powyższego, należy także wskazać art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 z późn. zm.), stanowiący podstawę do przyznawania podmiotom niezaliczonym do sektora finansów publicznych i niedziałających w celu osiągnięcia zysku (a więc również OSP) dotacji na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki z budżetu jednostki samorządu terytorialnego (także powiatu).

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji corocznie wspiera zadania realizowane przez ochotnicze straże pożarne m.in. poprzez:

   - przekazanie w formie dotacji środków ujętych w ustawie budżetowej w części 42 dział 754 rozdział 75412 - Ochotnicze Straże Pożarne (w 2004 r. zaplanowano na ten cel kwotę 29 406 000 zł),

   - wydanie rozporządzenia (na podstawie art. 33 ustawy o ochronie przeciwpożarowej) w sprawie wysokości środków finansowych i ich podziału między jednostki ochrony przeciwpożarowej działające w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (zgodnie z informacjami przekazanymi przez Komendę Główną PSP w br. kwota ta wyniesie średnio około 6100 zł na uprawnioną jednostkę OSP),

   - podejmowanie starań o finansowanie (dofinansowanie) ze środków Narodowego Funduszu Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej niezbędnego sprzętu dla potrzeb Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (w br. zaplanowano 750 000 zł na karosację samochodów pożarniczych).

   Uwzględniając powyższe, należy wskazać, iż nowelizacja ustawy o samorządzie powiatowym w zakresie proponowanym w interpelacji Pana Posła M. Wnuka nie wydaje się być konieczna.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jerzy Mazurek

   Warszawa, dnia 9 listopada 2004 r.