Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 8292

w sprawie zapewnienia środków finansowych w budżecie na 2005 r. w celu dostosowania przejścia granicznego w Medyce do standardów UE

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 29 września 2004 r. o sygn. SPS-0202-8292-04, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pani Haliny Murias w sprawie zapewnienia środków finansowych w budżecie na 2005 r. w celu dostosowania przejścia granicznego w Medyce do standardów Unii Europejskiej, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej ograniczeniu uległa liczba towarów podlegających granicznej kontroli fitosanitarnej na granicach Rzeczypospolitej Polskiej z Państwami Wspólnoty Niepodległych Państw, stanowiącymi zewnętrzne granice Unii. Granicznej kontroli fitosanitarnej podlegają tylko towary rozmnożeniowe i niektóre gatunki drewna. Towary importowane przez graniczne przejście kolejowe w Medyce to głównie drewno oraz zboża i produkty ze zbóż, których import w ciągu ostatnich lat systematycznie maleje. Funkcję przejścia drogowego, na którym dokonywana jest graniczna kontrola fitosanitarna, przejęło przejście w Korczowej. Na granicznym przejściu kolejowym w Medyce brak jest warunków niezbędnych do przeprowadzenia granicznej kontroli fitosanitarnej zgodnie z przepisami Unii Europejskiej oraz przepisami BHP. W chwili obecnej jest tylko udostępniona rampa z oświetleniem, lecz brak jest zadaszenia oraz pomieszczeń biurowo-laboratoryjnych, w których możliwe byłoby przeprowadzenie kontroli fitosanitarnej. Od wielu lat prowadzone były bezowocne rozmowy z PKP dotyczące stworzenia odpowiednich warunków do przeprowadzania kontroli roślin i produktów roślinnych.

   Po wejściu Polski do UE funkcjonuje 16 przejść granicznych, przez które można wprowadzać rośliny, produkty roślinne lub przedmioty bezpośrednio z państw trzecich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wszystkie spełniają wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać miejsca, w których przeprowadza się graniczną kontrolę fitosanitarną (Dz.U. Nr 73, poz. 661).

   Jeżeli zostaną zapewnione odpowiednie warunki do przeprowadzania granicznej kontroli fitosanitarnej, w przyszłości możliwe będzie dokonywanie (na wezwanie) takiej kontroli przez Inspektorów Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa z Oddziału Granicznego w Korczowej.

   Niezależnie od powyższego, w przypadku weterynaryjnej kontroli granicznej z dniem 1 maja 2004 r. odprawa towarów podlegających weterynaryjnej kontroli granicznej odbywa się w wytypowanych do tego celu posterunkach kontroli, dla których został już zakończony proces dostosowawczy do wymogów Unii Europejskiej. W myśl przyjętej przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej ˝Strategii zintegrowanego zarządzania granicą˝ zaplanowano, że kontrola na przyszłej zewnętrznej granicy Unii Europejskiej będzie się odbywała na 11 przejściach granicznych w województwach: zachodniopomorskim, pomorskim, warmińsko-mazurskim, podlaskim, lubelskim, podkarpackim i mazowieckim.

   Poszczególne weterynaryjne punkty kontroli granicznej zlokalizowane są na następujących przejściach granicznych:

   - z Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej: Bezledy - przejście drogowe,

   - z Białorusią: Kuźnica Białostocka - przejście drogowe; Kukuryki (Koroszczyn) - przejście drogowe; Terespol (Kobylany) - przejście kolejowe (uruchomienie planowane na koniec 2005 r.),

   - z Ukrainą: Dorohusk - przejście drogowe (uruchomienie planowane na koniec 2004 r.); Hrebenne - przejście drogowe (uruchomienie planowane na koniec 2006 r.); Korczowa - przejście drogowe;

   - w portach morskich: Gdynia, Szczecin, Świnojuście,

   - w porcie lotniczym Warszawa - Okęcie.

   Ponadto uprzejmie informuję, że w roku 1998 odbyła się wizytacja ekspertów Komisji Europejskiej z Biura TAIEX mająca na celu ocenę przyszłej granicy Unii Europejskiej. Oceniono przejścia graniczne na następujących granicach:

   - wschodniej,

   - północno-wschodniej,

   - porty morskie,

   - port lotniczy.

   Raport z wizyty przedstawicieli TAIEX umożliwił dokonanie szczegółowej analizy stanu dostosowania infrastruktury granicy polskiej jako przyszłej granicy Unii Europejskiej. Raport ten był podstawą do przygotowania programów PHARE 1999 i 2000. W listopadzie 2000 r., w ramach realizacji programu PHARE 9607.01.04 - ˝Program dostosowania punktów kontroli granicznej, procedur importu, tranzytu do wymogów weterynaryjnych Unii Europejskiej˝, zostały przeprowadzone wizytacje ekspertów UE. Po zakończeniu programu sporządzony został raport końcowy, w którym przedstawiono podsumowanie i ocenę weterynaryjnych punktów kontroli granicznej. Raport ten stanowił podstawę do przyznania środków finansowych Unii Europejskiej na dostosowanie posterunków weterynaryjnej kontroli granicznej do wymagań wspólnotowych. Kolejowe przejście graniczne nie spełniało wymagań niezbędnych do przyznania takich środków. Umożliwiło to przeprowadzenie kolejnej weryfikacji listy posterunków weterynaryjnej kontroli granicznej. Zaproponowano listę następujących weterynaryjnych przejść granicznych jako przyszłych długoterminowych weterynaryjnych przejść granicznych (13):

   - Kuźnica Białostocka - przejście drogowe,

   - Kukuryki (Koroszczyn) - przejście drogowe,

   -Terespol - przejście kolejowe,

   - Dorohusk - przejście drogowe,

   - Hrebenne - przejście drogowe,

   - Korczowa (Medyka) - przejście drogowe,

   - Przemyśl - przejście kolejowe,

   - Bezledy - przejście drogowe,

   - Braniewo - przejście kolejowe,

   - Gdynia - port morski,

   - Świnoujście - port morski,

   - Szczecin - port morski,

   - Warszawa Okęcie - port lotniczy.

   Lista obejmująca 13 posterunków weterynaryjnej kontroli granicznej wytypowanych jako długoterminowe weterynaryjne przejścia graniczne była aktualna do końca 2001 r. W styczniu 2002 r. zaproponowano redukcję liczby długoterminowych przejść granicznych o 2, tj. o przejście kolejowe w Braniewie i przejście kolejowe w Przemyślu. Z analizy liczby odpraw importowych i tranzytowych wjazdowych dokonanej na podstawie danych statycznych z lat 1999-2001 wynikało, że na przejściach tych dokonuje się kontroli kilku przesyłek rocznie. Utrzymanie posterunków weterynaryjnej kontroli granicznej w Braniewie i Przemyślu po akcesji Polski do Unii Europejskiej stało się zatem niecelowe, gdyż w UE posterunki weterynaryjnej kontroli granicznej finansowane są z opłat pobieranych przy odprawach importowych i tranzytach wjazdowych.

   Z danych statystycznych przekazanych przez Granicznego Lekarza Weterynarii w Medyce, dotyczących liczby weterynaryjnych kontroli granicznych wynika, że w latach 2002 i 2003 oraz w styczniu i lutym 2004 r. na przejściu kolejowym nie były przeprowadzane odprawy w imporcie i tranzycie wjazdowym.

   Weterynaryjna kontrola graniczna może się odbywać na przejściach granicznych po spełnieniu przez nie wymogów UE w zakresie zapewnienia odpowiedniej infrastruktury, zabudowy, odpowiednio wykończonych pomieszczeń oraz niezbędnego sprzętu. Wymagania te określiła m.in. Decyzja Komisji Europejskiej nr 2001/812/EC z dnia 21 listopada 2001 r. Obecnie funkcjonujący punkt kontroli granicznej na przejściu w Medyce nie spełnia wymagań określonych w przepisach Unii Europejskiej, które zostały wdrożone do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 27 sierpnia 2003 r. o weterynaryjnej kontroli granicznej (Dz.U. Nr 165, poz. 1590) oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków wymaganych do zatwierdzenia granicznych posterunków kontroli (Dz.U. Nr 16, poz. 164). Spełnienie tych wymogów pociąga za sobą duże nakłady inwestycyjne, tj. ok. 2-3 mln euro w odniesieniu do przejścia drogowego i ok. 6 mln euro w odniesieniu do przejścia kolejowego, które musiałyby (w chwili obecnej) zostać poniesione przez Skarb Państwa. Według wyliczeń szacunkowych miesięczne koszty utrzymania posterunku na przejściu kolejowym z kategorią kontrolowanych przesyłek obejmującą tylko produkty wynoszą ok. 60 tys. zł.

   W oparciu o powyższe należy stwierdzić, iż nie było ekonomicznego uzasadnienia dla obciążania Skarbu Państwa dużymi wydatkami poprzez budowę i utrzymywanie kilku posterunków kontroli granicznej na kolejowych przejściach granicznych przy tak niewielkim przepływie towarów podlegających weterynaryjnej kontroli granicznej. Propozycja zmian została ujęta w ˝Strategii zintegrowanego zarządzania granicą˝ w części ˝Spójny plan działania Inspekcji Ochrony Roślin i Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie wzmocnienia i rozwoju bazy diagnostycznej oraz kontroli fitosanitarnej i weterynaryjnej na przyszłych granicach UE. Lata 2002-2006˝.

   Ponadto uprzejmie informuję, iż do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynęły w ostatnim czasie wnioski firm zajmujących się tranzytem kolejowym przez terytorium Unii Europejskiej o dokonywanie kontroli weterynaryjnej przy wyjeździe z Polski produktów pochodzenia zwierzęcego, przewożonych koleją przez terytorium UE. Weterynaryjna kontrola graniczna tych produktów może odbywać się wyłącznie w zatwierdzonych przez Komisję Europejską - w drodze decyzji - posterunkach weterynaryjnej kontroli granicznej.

   Wobec powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił do Komisji Europejskiej z prośbą o możliwość derogacji w zakresie przeprowadzania weterynaryjnej kontroli granicznej przy wyjeździe przesyłek w tranzycie przez polską granicę. Prośbę uzasadniono m.in. interesem gospodarczym Unii Europejskiej, związanym ze zmianą rodzaju szlaków tranzytowych z transportu drogowego na kolejowy i wynikającym z tego wzrostem zainteresowania odprawami weterynaryjnymi, które mogłyby być prowadzone na przejściach kolejowych, związanymi z eksportem towarów na wschód, w tym dochodzącymi:

   - niższymi kosztami przewozu produktów koleją,

   - faktem, iż większość popularnych szlaków przepływu towarów w krajach Wspólnoty Niepodległych Państwa przebiega drogą kolejową,

   - ograniczeniem zanieczyszczenia środowiska przez środki transportu drogowego.

   Odstępstwo to odnosiłoby się m.in. do granicznego przejścia kolejowego w Medyce i miałoby dotyczyć możliwości przeprowadzania tej kontroli przez granicznych lekarzy weterynarii z pobliskiego drogowego przejścia granicznego, na którym zlokalizowany jest posterunek weterynaryjnej kontroli granicznej w Korczowej.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że zgodnie z informacją uzyskaną z Ministerstwa Infrastruktury, Minister Infrastruktury nie zaplanował w budżecie na 2005 r. żadnych środków na utworzenie placówki odpraw fitosanitarnych i weterynaryjnych na kolejowym przejściu granicznym w Medyce. Niemniej wzgląd na strategiczne położenie tego przejścia może stanowić podstawę do podjęcia działań mających na celu ustalenie granicznego punktu kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej w kolejowym przejściu Przemyśl/Medyka, w szczególności zaś gdy będzie to uzasadnione prognozami dotyczącymi liczby przesyłek podlegających kontroli weterynaryjnej.

   Odnosząc się do pytania Pani Poseł o liczbę przejść granicznych z krajami nienależącymi do Unii Europejskiej, zlikwidowanych ze względu na niespełnianie przez nie norm unijnych, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   23 maja 2004 r. utraciło moc Porozumienie między Rządem PRL a Rządem ZSRR o uproszczonym trybie przekraczania granicy państwowej przez obywateli zamieszkałych w miejscowościach przygranicznych z dnia 14 maja 1985 r. Porozumienie to obowiązywało w stosunkach z Białorusią, Rosją oraz Ukrainą. Na jego podstawie ludność mieszkająca w regionach przygranicznych mogła przekraczać granicę państwową w przejściach uproszczonego ruchu granicznego na podstawie przepustki wystawionej w tym celu.

   Na wschodniej granicy Polski, obecnie zewnętrznej granicy Unii Europejskiej funkcjonowało 6 przejść uproszczonego ruchu granicznego:

   1) na granicy z Republiką Białorusi:

   - Białowieża - Pierierow,

   - Lipszczany - Grodno,

   - Jałówka - Swisłocz,

   2) na granicy z Ukrainą:

   - Malhowice - Niżankowiczy,

   - Uśmierz - Waręż,

   3) na granicy z Obwodem Kalninigradzkim Federacji Rosyjskiej:

   - Barciany - Żeleznodorożnyj.

   Strona polska jest zainteresowana przekształceniem funkcjonujących dotychczas przejść uproszczonego ruchu granicznego w przejściach międzynarodowe dla ruchu osobowego. W tym celu podejmowane są działania zmierzające do zawarcia porozumień z państwami sąsiednimi, z którymi odbywał się dotychczas uproszczony ruch graniczny, w celu przekształcenia tych przejść.

   Podczas posiedzenia Komisji do Spraw Przejść Granicznych, działającej w ramach Polsko-Rosyjskiej Rady do Spraw Współpracy Regionów Rzeczpospolitej Polskiej z Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej, które odbyło się 7 października 2004 r., Strony potwierdziły swoje zainteresowanie budową nowych drogowych przejść granicznych, w tym m.in. w miejscu byłego przejścia uproszczonego ruchu granicznego Barciany (Michałkowo) - Żeleznodorożnyj.

   W lipcu 2004 r. Strona polska przekazała Stronie ukraińskiej notę dyplomatyczną z propozycją zawarcia Porozumienia o utworzeniu drogowego przejścia granicznego w Dołhobyczowie (dotychczas przejście uproszczonego ruchu granicznego w Uśmierzu). Szczegóły dotyczące utworzenia drogowego przejścia granicznego w Malhowicach stanowiły przedmiot dyskusji podczas posiedzenia Komisji do Spraw Przejść Granicznych i Infrastruktury, działającej w ramach Polsko-Ukraińskiej Międzyrządowej Rady Koordynacyjnej do Spraw Współpracy Międzyregionalnej, które odbyło się w dniu 15 października 2004 r. w Łucku.

   W lipcu 2004 r. Strona polska przekazała również Stronie białoruskiej notę dyplomatyczną z propozycją zawarcia porozumienia o utworzeniu m.in. drogowego przejścia granicznego w Lipszczanach. Do chwili obecnej nie wpłynęła odpowiedź Strony białoruskiej.

   18 marca 2004 r. zostało zawarte porozumienie z Republiką Białorusi o utworzeniu m.in. drogowego przejścia granicznego w Jałówce, przeznaczonego dla międzypaństwowego ruchu osobowego.

   11 lutego 2004 r. Strona polska przekazała również Stronie białoruskiej notę dyplomatyczną z propozycją utworzenia drogowego przejścia granicznego w Białowieży z przeznaczeniem dla międzynarodowego ruchu osobowego pieszych i rowerowego z wyłączeniem innych środków transportu.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Paweł Dakowski

   Warszawa, dnia 22 października 2004 r.