Odpowiedź ministra skarbu państwa

na interpelację nr 8076

w sprawie zaktywizowania rad nadzorczych oraz udzielenia pomocy spółkom akcyjnym Skarbu Państwa będącym w krytycznej sytuacji

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma, znak SPS-0202-8076/04, przesyłam odpowiedź na interpelację p. posła Leszka Sułka.

   Zagadnienie 1 - odpowiedź w sprawie wsparcia procesu naprawy ZM Grudziądz S.A. w Grudziądzu i funkcjonowania rad nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa.

   W odpowiedzi na podniesioną przez Pana Posła kwestię restrukturyzacji ZM Grudziądz S.A. i konieczności zaangażowania się w ten proces przez Ministra Skarbu Państwa poprzez poręczenie kredytu bankowego dla ww. podmiotu, należy wyjaśnić, że zasady udzielania przez Skarb Państwa poręczeń zostały określone w ustawie z dnia 8 maja 1997 roku o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne ( Dz.U. Nr 79 poz. 484 ze zm.). Zgodnie z art. 12, ust. 1 ww. ustawy w imieniu Skarbu Państwa poręczeń może udzielać Rada Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub minister właściwy do spraw finansów publicznych. W konsekwencji Minister Skarbu Państwa nie może udzielić pomocy w przedmiotowej formie.

   Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę, że Spółka ZM Grudziądz S.A. w dniu 16.01.2004 r., otrzymała od Ministra Skarbu Państwa pomoc publiczną na restrukturyzację w formie podwyższenia kapitału zakładowego o kwotę 7.610.000 zł. Pomoc, o której mowa powyżej, została udzielona w oparciu o sporządzony przez Zarząd plan restrukturyzacji, zatwierdzony przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki, celem realizacji, którego jest odzyskanie zdolności do konkurowania na rynku.

   Z istoty zaś pomocy restrukturyzacyjnej wynika, że plan naprawy przedsiębiorcy powinien zawierać wszystkie zakładane formy udzielenia pomocy publicznej. Wsparcie procesu naprawy Spółki poprzez udzielenie poręczenia kredytu bankowego nie zostało ujęte w ww. planie i w związku z tym jego udzielenie wiązałoby się z koniecznością stosownej modyfikacji planu, przy czym zaznaczyć należy, że taka zmiana wymagałaby zgody organu nadzorującego pomoc publiczną, tj. Komisji Europejskiej.

   Biorąc więc pod uwagę powyższe okoliczności, należy podkreślić, że w chwili obecnej podstawowe znaczenie dla ZM Grudziądz S.A. ma realizowanie założeń planu restrukturyzacji, niemniej jednak w sytuacji gdy w ocenie Zarządu udzielenie przedmiotowego poręczenia jest elementem niezbędnym do dokończenia restrukturyzacji powinien on odpowiednio zmodyfikować plan restrukturyzacji, złożyć wniosek o udzielenie poręczenia do np. Prezesa Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. oraz rozpocząć procedurę opiniowania zmian planu przed Komisją Europejską.

   Odpowiadając Panu Posłowi na pytanie o programy pomocowe opracowane przez MSP, wyjaśniam, że powstały dwie kategorie programów pomocowych.

   Pierwsza dotyczy pomocy na ratowanie i restrukturyzację dla małych i średnich przedsiębiorców publicznych, udzielanej ze środków zgromadzonych na rachunku środka specjalnego pn. Fundusz Restrukturyzacji Przedsiębiorców, o którym mowa w art. 56 ust.1 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Należy podkreślić, iż po przystąpieniu Polski do UE z dniem 1 maja 2004 r. przyznanie pomocy może nastąpić po uprzedniej akceptacji ze strony Komisji Europejskiej. Ograniczenie zakresu podmiotowego programu wynika z istniejącego w prawie wspólnotowym obowiązku każdorazowego badania dopuszczalności pomocy dla podmiotów nieposiadających takiego statusu.

   W drugiej zaś grupie programów, stanowiących obecnie przedmiot uzgodnień międzyresortowych, określone zostały formy pomocy udzielane przez Ministra Skarbu Państwa w ramach realizowanych czynności prywatyzacyjnych.

   Zagadnienie 2 - odnośnie do realizacji zorganizowanych działań w celu:

   - np. rejestrowania postępów i efektów pracy rad nadzorczych i zarządów spółek Skarbu Państwa, umożliwiających dokonanie syntetycznej oceny kondycji spółki i skuteczności ww. ciał,

   - przedkładania członkom rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa np. przykładowych wzorów rozwiązań do implementacji w konkretnym zakładzie, zawierających sprawdzone, uznane i najlepsze w danych warunkach regulacje organizacyjno-finansowe oraz zasady i wskaźniki będące podstawą skwitowania zarządu.

   Minister Skarbu Państwa w świetle ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa jest organem uprawnionym do wykonywania praw z akcji i udziałów. Dokumentem, który stanowi swego rodzaju kodeks postępowania dla Ministra w sferze nadzoru właścicielskiego, są Zasady nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa oraz innymi państwowymi osobami prawnymi, które weszły w życie w dniu 19 kwietnia 2004 r. mocą zarządzenia nr 10 Ministra Skarbu Państwa. Należy podkreślić, iż dokument ten jest wynikiem dotychczasowych, czternastoletnich doświadczeń resortu w sprawowaniu nadzoru właścicielskiego nad podmiotami gospodarczymi będącymi własnością Skarbu Państwa. Warto pamiętać, że nie wszystkie spółki i osoby prawne podlegają nadzorowi MSP - poszczególne resorty wykonują funkcje nadzoru w trybie ustaw szczególnych, np. odnośnie do PKP S.A., Poczta Polska.

   Zgodnie z Zasadami nadzoru... departamenty MSP realizujące zadania nadzoru spełniają funkcje kontrolne wobec rad spółek w części dotyczącej poprawności i terminowości wykonywania przez nie ustawowych i statutowych obowiązków. Funkcje te dają przede wszystkim możliwość wnikliwej oceny pracy rad nadzorczych przez komórki nadzoru Ministerstwa Skarbu Państwa.

   Podstawowe kryteria okresowych ocen prawidłowości funkcjonowania rad nadzorczych w spółkach z udziałem Skarbu Państwa, dokonywanych na podstawie dokumentacji przesyłanej do tych komórek przez rady nadzorcze oraz osobistych kontaktów członków rad nadzorczych z komórkami nadzoru Ministerstwa Skarbu Państwa, obejmują:

   a) przestrzeganie obowiązujących przepisów prawa, w tym prawidłowość wykonywania czynności nadzorczych wynikających z obowiązków i uprawnień ustalonych w postanowieniach statutów/ umów spółek,

   b) terminowość realizacji obowiązków sprawozdawczych i informacyjnych,

   c) częstotliwość posiedzeń oraz frekwencję poszczególnych członków rad nadzorczych,

   d) tematykę posiedzeń oraz zakres zagadnień objętych nadzorem i kontrolą,

   e) udział poszczególnych członków rad nadzorczych w spotkaniach i szkoleniach, w tym organizowanych lub inicjowanych przez Ministerstwo Skarbu Państwa,

   f) kompletność i rzetelność przedkładanej dokumentacji,

   g) działania dyscyplinujące wobec zarządów podjęte przez rady nadzorcze w przypadku zaistnienia okoliczności wymagających takich działań,

   h) aktywność rad nadzorczych i poszczególnych ich członków w zakresie podejmowania inicjatyw i zgłaszania wniosków dotyczących poprawy efektywności funkcjonowania spółki,

   i) sposób i tempo reagowania na ujawnione przez radę nadzorczą nieprawidłowości lub zagrożenia w działalności spółki,

   j) współpracę rady nadzorczej z biegłym rewidentem (spotkania rady nadzorczej z biegłym rewidentem i omówienie wyników audytu),

   k) sposób i terminowość realizacji szczególnych zadań zleconych radzie nadzorczej przez zgromadzenie wspólników/walne zgromadzenie,

   l) częstotliwość oraz sposób utrzymywania kontaktu z właściwym departamentem w Ministerstwie Skarbu Państwa odnośnie do przekazywania informacji o zagrożeniach, nieprawidłowościach i niepokojach występujących w spółkach.

   Walne zgromadzenie/zgromadzenie wspólników w jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa oraz w spółkach z większościowym udziałem Skarbu Państwa udziela absolutorium poszczególnym członkom rady nadzorczej po wnikliwej analizie sprawozdania z działalności rady oraz na podstawie oceny realizacji innych nieobjętych sprawozdaniem kryteriów. W przypadku negatywnej oceny okresowej działalności członków rady departamenty nadzoru w Ministerstwie Skarbu Państwa są zobligowane do wnioskowania o dokonanie zmian w jej składzie.

   Pracownicy departamentów nadzoru utrzymują bezpośredni kontakt z członkami rad nadzorczych, zwłaszcza w sytuacjach szczególnych - wymagających szybkiej wymiany informacji lub zasięgnięcia opinii. Ponadto członków rad nadzorczych - przedstawicieli Ministra Skarbu Państwa obliguje się do szybkiego informowania departamentów merytorycznych Ministerstwa Skarbu Państwa (w formie sprawozdań, informacji etc.) o wszelkich zagrożeniach, nieprawidłowościach i niepokojach występujących w spółkach.

   W ramach skutecznego nadzoru kontaktowanie się ze spółkami przez odpowiednie departamenty Ministerstwa Skarbu Państwa odbywa się za pośrednictwem członków rady nadzorczej będących przedstawicielami Ministra Skarbu Państwa. Integralną częścią dokumentu Zasady nadzoru... są wskazówki MSP dla reprezentantów Skarbu Państwa w radach nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa. Zawierają one zalecenia oraz wskazania dla członków rad nadzorczych w bieżącej współpracy z zarządami spółek.

   Bieżąca kontrola i ocena pracy zarządu należy do rady nadzorczej. Ocena okresowa - na koniec roku obrotowego pozostaje w gestii walnego zgromadzenia/zgromadzenia wspólników, jako organu rozpatrującego i zatwierdzającego sprawozdanie zarządu z działalności spółki i sprawozdanie finansowe za ubiegły rok obrotowy. Wyrazem pozytywnej oceny jest udzielenie absolutorium członkom zarządu z wykonania przez nich obowiązków.

   Dodatkową formą bieżącej kontroli zarządu jest analiza sprawozdań spółki prowadzona okresowo przez pracowników departamentów Ministerstwa Skarbu Państwa realizujących zadania nadzoru.

   Ministerstwo Skarbu Państwa nie ma możliwości obligowania członków rad nadzorczych spółek Skarbu Państwa do stosowania konkretnych rozwiązań z chwilą wystąpienia określonych trudności ekonomiczno-finansowych. Wynika to ze specyfiki sytuacji, w jakiej znajduje się spółka oraz z autonomii działania rady nadzorczej jako jej organu. Członkowie rad nadzorczych, specjaliści w zakresie prawa, ekonomii oraz funkcjonowania poszczególnych branż mają obowiązek znalezienia i wprowadzenia w życie konkretnego rozwiązania dostosowanego do specyfiki danej spółki. Nie ma tu miejsca na automatyczne stosowanie teoretycznych schematów czy recept.

   Zagadnienie 3 - czy w przypadku negatywnej odpowiedzi na zagadnienie 2 Pan Minister rozważy przeprowadzenie działań monitorujących, mobilizujących i ewentualnie orientujących poczynania rad nadzorczych i zarządów spółek Skarbu Państwa w kierunku zgodnym z interesem naszej społeczności?

   Uwzględniając wyjaśnienia podane w odpowiedzi na zagadnienie 2, należy podkreślić iż monitorowanie sytuacji w podmiotach z udziałem Skarbu Państwa prowadzi się zgodnie z zarządzeniem Ministra Skarbu Państwa (w sprawie zasad i sposobu prowadzenia bazy informacji o podmiotach nadzorowanych przez Ministra Skarbu Państwa oraz w sprawie wzorów ankiet) w oparciu o funkcjonującą Bazę Informacji o podmiotach nadzorowanych przez Ministra Skarbu Państwa oraz ankiety kwartalne. Ponadto obligatoryjnie pozyskuje się ankiety kwartalne wraz ze sprawozdaniem F-01. Obowiązek przekazywania informacji spoczywa na osobach powołanych przez Ministra Skarbu Państwa do składu rady nadzorczej.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Jacek Socha

   Warszawa, dnia 28 września 2004 r.