Odpowiedź ministra rolnictwa i rozwoju wsi

na interpelację nr 7998

w sprawie finansowania rolników na terenie gmin miejskich, górzystych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją z dnia 4 sierpnia br., złożoną przez Pana Posła Jana Rokitę, a przekazaną w piśmie znak SPS-0202-7998/04, w sprawie Działania Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) pt. Wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), niniejszym chciałbym udzielić odpowiedzi na postawione pytania.

   Cele i warunki realizacji Działania ONW zostały określone w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. oraz w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 24 kwietnia 2004 r. W myśl tych rozporządzeń głównymi celami wdrażania ONW jest zapobieganie wyludnianiu się obszarów wiejskich i związanego z tym zmniejszania potencjału społeczno-gospodarczego rozwoju wsi. Zagrożenia te nie występują na terenach miejskich charakteryzujących się wyższą gęstością zaludnienia i lepiej rozwiniętą infrastrukturą techniczną w stosunku do obszarów wiejskich. Zaniechanie produkcji rolniczej i porzucanie ziemi rolnej w miastach nie będzie się wiązało z podobnymi konsekwencjami demograficznymi i społecznymi, jak na obszarach wiejskich.

   Podczas wyznaczania zasięgu ONW w Polsce kierowano się obiektywnymi, wymiernymi i jednolitymi dla całego kraju kryteriami. Zasięg ONW nizinnego został wyznaczony w oparciu o ocenę warunków naturalnych mierzonych wskaźnikiem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej (WWRPP) i warunków demograficznych. Do ONW nizinnego strefy I zaklasyfikowano gminy charakteryzujące się wartością WWRPP poniżej 72,5 pkt, a do ONW nizinnego strefy II poniżej 52 pkt. W efekcie uzgodnień z Komisją Europejską (KE) zasad realizacji PROW przyjęto, że kryterium demograficzne będzie się kształtowało na poziomie do 75 os./km2. W wyniku czego do ONW nizinnego nie zaklasyfikowano gmin o gęstości zaludnienia powyżej 75 os./km2, zlokalizowanych w powiatach o zaludnieniu powyżej 75 os./km2.

   W celu poszerzenia obszaru ONW i uwzględnienia zróżnicowania warunków gospodarowania w obrębie gmin MRiRW wraz z Instytutem Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) wypracowały metodę, pozwalającą w sposób obiektywny poszerzyć zasięg ONW w części nizinnej na poziomie niższym niż gmina, tj. na poziomie obrębu geodezyjnego. Warunkiem zachowania obiektywizmu było zastosowanie tej samej metody, jaką posłużono się przy wydzieleniu ONW dla całych gmin - co wymagało wyznaczenia WWRPP dla poziomu obrębów geodezyjnych i uszczegółowienia w ten sposób mapy ONW. Metoda ta została zastosowana tylko do obrębów geodezyjnych gmin nizinnych, które wcześniej nie zostały zakwalifikowane do ONW. Jedynym kryterium kwalifikującym dany obręb do ONW była wartość wskaźnika WWRPP poniżej 56 pkt.

   Kryterium wyznaczania ONW górskiego był ponad 50% udział użytków rolnych na wysokości powyżej 500 m.n.p.m. Klasyfikacja użytkowania terenu została przeprowadzona w oparciu o zdjęcia satelitarne CORINE Landcover i numeryczny model terenu, opracowane przez Instytut Geodezji i Kartografii.

   Trzecią kategorią ONW są obszary ze specyficznymi utrudnieniami, do których zaklasyfikowano między innymi gminy i obręby geodezyjne rejonów podgórskich, które objęto ulgami podatkowymi zgodnie z Ustawą z dnia 15 listopada 1984 o podatku rolnym (co najmniej 50% powierzchni znajduje się na wysokości powyżej 350 m n.p.m.). Ponadto przy wydzielaniu tej kategorii ONW uwzględniono występowanie złożonych problemów wynikających z rozdrobnionej struktury agrarnej i niekorzystnej rzeźby terenu, a jednocześnie posiadających duże znaczenie dla rozwoju turystyki, zachowania krajobrazu i ochrony dziedzictwa kulturowego. Gminy spełniające co najmniej 2 z wymienionych poniżej kryteriów: średnia powierzchnia gospodarstw wynosząca poniżej 7,5 ha; występowanie gleb zagrożonych erozją wodną; wysoki udział gospodarstw rolnych, które zaprzestały produkcji rolnej (powyżej 25% wszystkich gospodarstw) oraz wysoki udział trwałych użytków zielonych (powyżej 40%) w strukturze użytkowania gruntów, zostały zakwalifikowane do obszarów o specyficznych utrudnieniach.

   Oprócz dopłat z tytułu gospodarowania na obszarach ONW rolnicy mogą korzystać z wielu innych instrumentów wsparcia finansowego. Większość z nich jest dostępna również dla rolników gospodarujących w miastach. Wśród działań PROW wszystkie, poza ONW, dostępne są w całym kraju. Do działań tych należą:

   - DZIAŁANIE 1. RENTY STRUKTURALNE - stanowiące zachętę dla rolników w wieku przedemerytalnym do wycofania się z produkcji rolniczej i przekazania gospodarstwa następcom,

   - DZIAŁANIE 2. WSPIERANIE GOSPODARSTW NISKOTOWAROWYCH - wspierające m.in. przestawianie się gospodarstwa na działalność pozarolniczą,

   - DZIAŁANIE 5. ZALESIANIE GRUNTÓW ROLNYCH - założeniem działania jest wsparcie procesu zalesiania gruntów użytkowanych rolniczo, a także zapewnienie odpowiedniej pielęgnacji nowych nasadzeń we wczesnych etapach ich rozwoju.

   Rolnicy z gmin miejskich mogą też korzystać z innych funduszy strukturalnych, m.in. ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, którego jednym z działań jest ˝Reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa˝.

   Wsparcie finansowe rolników gmin miejskich nie zostało określone oddzielnym rozporządzeniem i nie przewiduje się przygotowania takiego rozporządzenia. Dostępność poszczególnych instrumentów finansowych została określona w rozporządzeniach wykonawczych. W przypadku PROW każdemu działaniu poświęcone zostały oddzielne rozporządzenia. Zasięg przestrzenny wdrażania ONW został uzgodniony z Komisją Europejską i przeniesiony do polskiego prawodawstwa w postaci stosownych aktów prawnych, które będą obowiązywać przez cały okres realizacji PROW, tj. w latach 2004-2006. Zatem zmiana warunków realizacji działań związanych z rozwojem obszarów wiejskich może być brana pod uwagę w następnym okresie programowania rozwoju obszarów wiejskich, tj. na lata 2007-2013, i przy uwzględnieniu zmian w prawodawstwie UE.

   Z poważaniem

   Minister

   Wojciech Olejniczak

   Warszawa, dnia 10 września 2004 r.