Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7913

w sprawie konsekwencji zmian stawki podatku VAT na realizację inwestycji w ramach projektów współfinansowanych ze środków programów przedakcesyjnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem nr SPS-02020-7913 z dnia 29 lipca 2004 r., przy którym przesłano interpelację Pana Posła Jacka Falfusa w sprawie konsekwencji zmian stawki podatku VAT na realizację inwestycji w ramach projektów współfinansowanych ze środków Programów Przedakcesyjnych, uprzejmie informuję i wyjaśniam, co następuje.

   Od dnia 1 maja 2004 r. w związku z wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535) zmianie uległa wysokość stawek podatku, a także niektóre zasady opodatkowania. Działania te były związane z koniecznością dostosowania krajowych regulacji dotyczących podatku VAT do przepisów Unii Europejskiej i wynikały bezpośrednio z zobowiązań, jakie strona polska przyjęła w podpisanym Traktacie Akcesyjnym.

   Zgodnie z ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług opodatkowaniu podlegały czynności wymienione w art. 2 tej ustawy i dla tych czynności określone zostały właściwe stawki podatku. Wykonanie przez podatnika czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług powoduje obowiązek rozliczenia podatku według stawek obowiązujących w dniu wykonania tej czynności.

   Oznacza to, że dla czynności wykonanych przez podatnika przed 1 maja br. (przed wejściem w życie nowej ustawy), podlegających opodatkowaniu na podstawie art. 2 ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., stawkami właściwymi do zastosowania są stawki wynikające z tej ustawy. Oznacza to, że roboty budowlane i budowlano-montażowe, które na podstawie przepisów ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. opodatkowane były stawką VAT 7%, a dla których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. stawka VAT wzrosła do 22%, podlegają opodatkowaniu według stawki VAT 7% - jeśli zostały wykonane przed dniem 1 maja 2004 r. Określony w przepisach moment powstania obowiązku podatkowego wskazuje na termin rozliczenia przez podatnika podatku z tytułu wykonanej czynności.

   Informuję przy tym uprzejmie, że stanowisko takie zostało również zawarte w interpretacji urzędowej Ministra Finansów (pismo znak: PP3-812-458/2004/AK/1786 z dnia 24.06.2004 r.), skierowanej do wszystkich izb skarbowych i urzędów kontroli skarbowej. Powyższe wyjaśnienia mają również znaczenie dla przedsięwzięć realizowanych w ramach programu SAPARD w tych przypadkach, gdy określone prace budowlane zostały wykonane przed 1 maja br. a rozliczenie finansowe następuje po tej dacie.

   Muszę jednak potwierdzić, że w przypadku robót budowlanych i budowlano-montażowych wykonywanych po dniu 1 maja 2004 r. w obiektach innych niż zaliczane do budownictwa mieszkaniowego należy zastosować stawkę podstawową podatku od towarów i usług 22% - nawet jeśli roboty te realizowane są na podstawie kontraktów zawartych przed dniem 1 maja 2004 r. Możliwość stosowania obniżonej do 7% stawki VAT na roboty budowlano-montażowe wykonywane w obiektach budownictwa mieszkaniowego do końca 2007 r. Polska uzyskała w ramach przedakcesyjnych negocjacji z Unią Europejską, jako odstępstwo od ogólnych zasad wynikających z prawodawstwa wspólnotowego. Zmiana stawki podatku od towarów i usług (z 7% na 22%) na usługi i roboty budowlane wykonywane w obiektach innych niż obiekty budownictwa mieszkaniowego, która nastąpiła z dniem 1 maja 2004 r., jest więc związana z dostosowaniem przepisów polskich do prawodawstwa unijnego, które nie daje podstaw do stosowania dla tego typu robót stawek preferencyjnych VAT.

   Podkreślić muszę, że pomimo iż ustawa o podatku od towarów i usług wprowadzająca nowe regulacje w zakresie opodatkowania różnych grup towarów i usług została uchwalona dopiero w dniu 11 marca br. (opublikowana w Dz.U. Nr 54, poz. 535), to jednak szereg projektowanych w niej rozwiązań znanych było dużo wcześniej - choćby stąd, że rozwiązania te były przedmiotem szeroko komentowanych przez środki masowego przekazu debat w parlamencie. Projekt ustawy był również cały czas dostępny dla ogółu zainteresowanych na stronach internetowych Ministerstwa Finansów i Sejmu. W związku z tym zmiany stawek podatkowych dla różnego rodzaju usług i towarów, które nastąpiły z dniem 1 maja 2004 r., nie powinny być dla zainteresowanych zaskoczeniem. Dotyczy to również zmiany stawki na podstawową w odniesieniu do robót budowlanych wymienionych w załączniku nr 5 do ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.), tym bardziej, że w art. 51 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wyraźnie wskazano, że stawka 7% na towary i usługi wymienione w załączniku nr 5 ma zastosowanie jedynie do końca 2003 r.

   Zauważam przy tym, że jedną z podstawowych zasad polskiego systemu prawa cywilnego jest zasada swobody zawierania umów, realizująca się poprzez swobodę stron w samym zawarciu umowy, swobodę wyboru kontrahenta, a także swobodę kształtowania treści stosunku prawnego. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Oznacza to, że od woli stron umowy uzależnione jest takie jej ukształtowanie, które pozwoli uwzględnić w przyszłości ewentualne zmiany warunków wykonywania świadczeń wynikających z umowy. Dotyczy to również tych umów cywilnoprawnych, do zawarcia których doszło w drodze przetargów przeprowadzonych na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych.

   W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma fakt, że z przepisów ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym jasno wynikało, iż stosowanie obniżonej do 7% stawki VAT w budownictwie jest możliwe tylko do końca 2003 r. Przedłużenie stosowania tej normy prawnej nastąpiło w drodze rozporządzenia Ministra Finansów wydanego w grudniu 2003 r. (rozporządzenie z dnia 24 grudnia 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 224, poz. 2229), a więc w momencie, kiedy znany był już projekt nowej ustawy o podatku od towarów i usług i wiadome było, że najpóźniej z dniem 1 maja 2004 r. nastąpi zmiana przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, w tym zwiększenie stawki podatku stosowanej dla robót budowlano-montażowych wykonywanych w obiektach innych niż związane z budownictwem mieszkaniowym.

   Należy więc stwierdzić, że strony zawierające przed dniem 1 maja 2004 r. umowę o roboty budowlano-montażowe, przy zachowaniu należytej staranności w zakresie zdobycia pełnej wiedzy na temat podstaw prawnych stosowanych dla tych robót stawek podatku VAT, miały możliwość takiego ukształtowania treści umowy, która pozwoliłaby uwzględnić w przyszłości zmiany stawki podatku stosowanej dla tych robót.

   Także beneficjenci środków pomocowych pochodzących z Programu SAPARD, zawierając konkretne umowy o realizację inwestycji, powinni liczyć się z tym, że gdy ww. podatek nie zostanie uznany za koszt kwalifikowany, objęty finansowaniem ze środków tego Programu, to powstanie konieczność zabezpieczenia odpowiednich środków na inwestycje we własnym zakresie.

   Okoliczności te powinny więc być brane pod uwagę przy zawieraniu konkretnych umów o roboty budowlane lub też przy opracowywaniu planów finansowych określonych przedsięwzięć inwestycyjnych, w tym również inwestycji realizowanych w ramach projektów współfinansowanych ze środków programów pomocowych.

   Jednocześnie informuję, że po dodatkowych konsultacjach z UKIE zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 czerwca 2004 r., w którym zawarto określone preferencje dla umów realizowanych w ramach programu SAPARD, które zostały zawarte w ARiMR przed dniem 1 maja 2004 r.

   Preferencje wynikające z regulacji wprowadzonych tym rozporządzeniem dotyczą części wydatków sfinansowanych ze środków Unii Europejskiej. Przepisy te dają możliwość uzyskania zwrotu VAT z urzędu skarbowego w przypadkach, gdy naliczenia fakturowe podatku VAT przypadające na część zakupów refundowanych ze środków Unii Europejskiej nie zostały w związku z zawartą umową zaliczone do kosztów kwalifikowanych i gdy nie można ich rozliczyć w ramach ogólnych zasad funkcjonowania podatku VAT.

   W wymienionym rozporządzeniu Ministra Finansów w sposób maksymalny wykorzystano możliwości dla stosowania preferencji podatkowych, jakie dają warunki podpisanego Traktatu Akcesyjnego oraz zasady rozliczeń podatku VAT wynikające z szóstej Dyrektywy Rady UE z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich, dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC).

   Łączę wyrazy szacunku

   Podsekretarz stanu

   Elżbieta Mucha

   Warszawa, dnia 10 sierpnia 2004 r.