Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

na interpelację nr 7819

w sprawie konsekwencji zmiany stawek opodatkowania podatkiem od towarów i usług dla realizacji kontraktów zawartych w trybie zamówień publicznych przed 30 kwietnia 2004 r.

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie znak: SPS-0202-7819/04 z dnia 20 lipca 2004 r. interpelacją Pana Posła Zbigniewa Janowskiego w sprawie dotyczącej wyjaśnienia wątpliwości przy naliczaniu stawki podatku VAT za wykonane prace budowlane w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535), uchylając przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. 11, poz. 53 z późn. zm.). Nowa ustawa wprowadziła szereg nowych rozwiązań dotyczących m.in. zakresów stosowania stawek obniżonych VAT oraz zwolnień od podatku wynikających z dostosowania polskich przepisów do wymogów prawodawstwa unijnego.

   Zgodnie z ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegały czynności wymienione w art. 2 tej ustawy i dla tych czynności określone zostały właściwe stawki podatku. Wykonanie przez podatnika podatku od towarów i usług czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem powoduje obowiązek rozliczenia podatku według stawek obowiązujących w dniu wykonania tej czynności. Oznacza to, że dla czynności wykonanych przez podatnika przed 1 maja br. (przed wejściem w życie nowej ustawy) podlegających opodatkowaniu na podstawie art. 2 ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., stawkami właściwymi do zastosowania są stawki wynikające z tej ustawy. Oznacza to, że roboty budowlane i budowlano-montażowe, które na podstawie przepisów ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. opodatkowane były stawką VAT 7-procentowa, a dla których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. stawka VAT wzrosła do 22%, podlegają opodatkowaniu według stawki VAT 7-procentowej, jeśli zostały wykonane przed dniem 1 maja 2004 r. Wyjaśniam również, że określony w przepisach moment powstania obowiązku podatkowego wskazuje na termin rozliczenia przez podatnika podatku z tytułu wykonanej czynności. Szczególne regulacje dotyczą wyłącznie importu, dla którego ustawodawca sformułował określone przepisy przejściowe w art. 170 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.

   Informuję przy tym uprzejmie, że stanowisko takie zostało również zawarte w interpretacji urzędowej Ministra Finansów (pismo znak: PP3-812-458/2004/AK/1786 z dnia 24.06.2004 r.) skierowanej do wszystkich izb skarbowych i urzędów kontroli skarbowej.

   Muszę jednak również wyjaśnić, że w przypadku robót budowlanych i budowlano-montażowych wykonywanych po dniu 1 maja 2004 r. w obiektach innych niż budownictwa mieszkaniowego należy zastosować stawkę podstawową podatku od towarów i usług 22% - nawet jeśli roboty te realizowane są na podstawie kontraktów zawartych przed dniem 1 maja 2004 r. Możliwość stosowania obniżonej do 7% stawki VAT na roboty budowlano - montażowe wykonywane w obiektach budownictwa mieszkaniowego do końca 2007 r. Polska uzyskała w ramach przedakcesyjnych negocjacji z Unią Europejską, jako odstępstwo od ogólnych zasad wynikających z prawodawstwa wspólnotowego. Zmiana stawki podatku od towarów i usług (z 7% na 22%) na usługi i roboty budowlane wykonywane w obiektach innych niż obiekty budownictwa mieszkaniowego, która nastąpiła z dniem 1 maja 2004 r., jest więc związana z dostosowaniem przepisów polskich do prawodawstwa unijnego, które nie daje podstaw do stosowania dla tego typu robót stawek preferencyjnych VAT.

   Podkreślić muszę, że pomimo iż ustawa o podatku od towarów i usług wprowadzająca nowe regulacje w zakresie opodatkowania różnych grup towarów i usług została uchwalona dopiero w dniu 11 marca br. (opublikowana w Dz. U. Nr 54, poz. 535), to jednak szereg projektowanych w niej rozwiązań znanych było dużo wcześniej - choćby stąd, że rozwiązania te były przedmiotem szeroko komentowanych przez środki masowego przekazu debat w parlamencie. Projekt ustawy był również cały czas dostępny dla ogółu zainteresowanych na stronach internetowych Ministerstwa Finansów i Sejmu. W związku z tym zmiany stawek podatkowych dla różnego rodzaju usług i towarów, które nastąpiły z dniem 1 maja 2004 r., nie powinny być dla zainteresowanych zaskoczeniem. Dotyczy to również zmiany stawki na podstawową w odniesieniu do robót budowlanych wymienionych w załączniku nr 5 do ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku do towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.), tym bardziej, że w art. 51 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wyraźnie wskazano, że stawka 7-procentowa na towary i usługi wymienione w załączniku nr 5, ma zastosowanie jedynie do końca 2003 r.

   Zauważam przy tym, że jedną z podstawowych zasad polskiego systemu prawa cywilnego jest zasada swobody zawierania umów realizująca się poprzez swobodę stron w samym zawarciu umowy, swobodę wyboru kontrahenta, a także swobodę kształtowania treści stosunku prawnego. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Oznacza to, że od woli stron umowy uzależnione jest takie jej ukształtowanie, które pozwoli uwzględnić w przyszłości ewentualne zmiany warunków wykonywania świadczeń wynikających z umowy. Dotyczy to również tych umów cywilnoprawnych, do zawarcia których doszło w drodze przetargów przeprowadzonych na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych.

   W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma fakt, że z przepisów ww. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym jasno wynikało, iż stosowanie obniżonej do 7% stawki VAT w budownictwie jest możliwe tylko do końca 2003 r. Przedłużenie stosowania tej normy prawnej nastąpiło w drodze rozporządzenia Ministra Finansów wydanego w grudniu 2003 r. (rozporządzenie z dnia 24 grudnia 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - Dz. U. Nr 224, poz. 2229), a więc w momencie, kiedy znany był już projekt nowej ustawy o podatku od towarów i usług i wiadomym było, że najpóźniej z dniem 1 maja 2004 r. nastąpi zmiana przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, w tym zwiększenie stawki podatku stosowanej dla robót budowlano-montażowych wykonywanych w obiektach innych niż związane z budownictwem mieszkaniowym.

   Należy więc stwierdzić, że strony zawierające przed dniem 1 maja 2004 r. umowę o roboty budowlano-montażowe, przy zachowaniu należytej staranności w zakresie zdobycia pełnej wiedzy na temat podstaw prawnych stosowanych dla tych robót stawek podatku VAT, miały możliwość takiego ukształtowania treści umowy, która pozwoliłaby uwzględnić w przyszłości zmiany stawki podatku stosowanej dla tych robót.

   Z przykrością informuję, że żadna z przedłożonych przez Pana Posła propozycji nie jest możliwa do zaakceptowania z powodów wymienionych wyżej. Z punktu widzenia formalnego należałoby nawet zauważyć, że biorąc pod uwagę pełną treść upoważnień ustawowych dla Ministra Finansów do obniżania stawek podatku, nie można skorzystać z tych upoważnień w przypadkach, kiedy prowadziłoby to do niezgodności z przepisami Unii Europejskiej (por. art. 41 ust. 16 pkt 3 ustawy). Jak wypunktowano wyżej, przepisy Unii nie przewidują możliwości stosowania w wymienionym przez Pana Posła zakresie stawek obniżonych podatku VAT.

   Łączę wyrazy szacunku

   Podsekretarz stanu

   Elżbieta Mucha

   Warszawa, dnia 10 sierpnia 2004 r.