Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7790

w sprawie negatywnych skutków wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych

   W związku z przesłaną przez Pana Marszałka pismem znak: SPS-0202-7790/04 z dnia 19 lipca br. interpelacją poseł Marii Zbyrowskiej w sprawie negatywnych skutków wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych uprzejmie przesyłam następującą odpowiedź:

   Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) przewiduje etapowe przekazywanie realizacji wynikających z niej zadań samorządom. Od 1 maja br. około połowa świadczeniobiorców zasiłku rodzinnego pobiera świadczenia rodzinne u swoich dotychczasowych płatników, tj. między innymi u pracodawców, w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, organach emerytalno-rentowych służb mundurowych. 1 września 2005 r. większość świadczeniobiorców zgłosi się po świadczenia rodzinne do gmin, jednak dość duża grupa osób zatrudnionych u pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników nadal będzie pobierała u nich świadczenia. Ostateczne przekazanie realizacji zadań z zakresu świadczeń rodzinnych samorządom nastąpi dopiero 1 września 2006 r.

   Na wniosek samorządów wprowadzono do ustawy przepis umożliwiający wypłatę świadczeń rodzinnych należnych za maj do 15 czerwca. Za pośrednictwem wydziałów polityki społecznej urzędów wojewódzkich samorządy zostały poinformowane, że przesunięcie terminu wypłaty świadczeń możliwe jest w wyjątkowych przypadkach.

   Najważniejszym problemem okazało się wejście w życie ustawy z dniem 1 maja oraz niemożliwość stosowania przepisów rozporządzeń przed tą datą. Trwające w Sejmie dyskusje i próby zmiany ustawy wprowadziły niepewność co do trwałości zapisów ustawowych i to spowodowało, że część samorządów skorzystała z możliwości przygotowania się do realizacji zadań przed wejściem w życie ustawy, lecz wiele gmin czekało do dnia jej wejścia w życie. Dotyczy to w szczególności przygotowania formularzy wniosków oraz umożliwienia świadczeniobiorcom składania wniosków w kwietniu, co pozwoliłoby na uniknięcie spiętrzenia zadań w maju.

   Pragnę zaznaczyć, że nieprzyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dzieciom przebywającym w rodzinach zastępczych nie oznacza, iż dzieci te zostały pozbawione wsparcia. O ile na dziecko zdrowe umieszczone w rodzinie zastępczej budżet państwa wypłaca świadczenie pod nazwą pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 648,40 zł (tj. 40 proc. podstawy), to na dziecko niepełnosprawne kwota tej pomocy jest zwiększona o 324,20 zł (tj. o 20 proc. podstawy). Dla porównania zasiłek pielęgnacyjny dla dzieci niepełnosprawnych poza rodzinami zastępczymi wynosi 144 zł. Należy dodać, że w ramach kończących się prac parlamentarnych nad nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk 755) przyjęta została przez Sejm poprawka przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na dzieci wychowywane w rodzinach zastępczych.

   Ustawa o świadczeniach rodzinnych zwiększa krąg samotnych rodziców uprawnionych do świadczenia z tego tytułu. Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka otrzyma ok. 150 tys. dzieci, które nie były objęte pomocą z funduszu alimentacyjnego. Dotyczy to dzieci wdów lub wdowców, dzieci nieustalonych ojców, dzieci z rodzin, w których dochód na osobę jest niski mimo alimentów płaconych przez osoby zobowiązane. Na wprowadzeniu nowych rozwiązań zyska także ok. 166 tys. dzieci, na które z funduszu alimentacyjnego były wypłacane świadczenia niższe niż 170/250 zł, a ok. 136 tys. nabędzie prawo do świadczenia w podobnej jak dotychczas wysokości. Ustawa wprowadza również nowe świadczenia, które do tej pory nie były wypłacane. Zwiększy się pomoc państwa skierowana do dzieci w wieku szkolnym. Szacuje się, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego otrzyma ok. 3,2 mln uczniów, dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania - ok. 700 tys. Dodatkowe kwoty otrzymają również rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne - ok. 320 tys. dzieci otrzyma nowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji.

   Nowy system świadczeń rodzinnych adresowany jest do wszystkich rodzin. Do niepełnych rodzin kierowany jest tylko jeden z rodzajów dodatków do zasiłku rodzinnego, przy czym kierowany jest on do wszystkich rodzin niepełnych, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, bez względu na fakt otrzymywania zasądzonych alimentów. Jeśli chodzi o kwotę dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, to należy zaznaczyć, że rządowy projekt ustawy zawierał ograniczenie maksymalnej kwoty tego dodatku, możliwej do przyznania jednej rodzinie. Ograniczenia te zostały zniesione w toku prac parlamentarnych nad ustawą, czego rezultatem są rozwiązania gwarantujące nieproporcjonalnie większą skalę pomocy rodzinom niepełnym, zwłaszcza wielodzietnym, w stosunku do wysokości świadczeń dla rodzin pełnych. Pragnę podkreślić, że przez cały okres prac nad ustawą ze strony posłów nie zastał zgłoszony żaden wniosek, który optowałby za wprowadzeniem szczególnej ochrony socjalnej dla rodzin wielodzietnych, co pozwoliłoby na osłabienie nadmiernej atrakcyjności świadczenia dla rodzin niepełnych.

   W Ministerstwie Polityki Społecznej przygotowany został projekt zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, który ma na celu zmianę proporcji w skali korzyści oferowanych w systemie świadczeń rodzinnych rodzinom niepełnym i rodzinom pełnym, w tym zwłaszcza wielodzietnym. Projekt ten przewiduje wprowadzenie do katalogu dodatków do zasiłku rodzinnego zawartego w ustawie o świadczeniach rodzinnych nowego dodatku - z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej.

   Podsekretarz stanu

   Cezary Miżejewski

   Warszawa, dnia 3 sierpnia 2004 r.