Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7695

w sprawie destabilizacji budżetu samorządu przez wprowadzenie nowej ustawy o VAT

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie znak: SPS-0202-7695/04 z dnia 6 lipca 2004 r. interpelacją Pana Posła Józefa Cepila w sprawie destabilizacji budżetu samorządu przez wprowadzenie nowej ustawy o podatku od towarów i usług uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   W zakresie podatku od towarów kraje członkowskie UE obowiązują regulacje zawarte w Szóstej Dyrektywie Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich, dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG z późn. zm.).

   W art. 12 Szóstej Dyrektywy i w załączniku H do tego aktu nie przewidziano jednak możliwości zastosowania 7% stawki obniżonej podatku VAT np. dla robót związanych z remontami ulic i mostów lub inwestycjami wodno-ściekowymi.

   Zmiana stawki podatku od towarów i usług (z 7% na 22%) na ww. usługi, która nastąpiła z dniem 1 maja 2004 r., jest więc związana z dostosowaniem przepisów polskich do prawodawstwa unijnego, które nie daje podstaw do stosowania dla tego typu robót stawek preferencyjnych VAT.

   Ponadto należy zauważyć, że szereg projektowanych w ustawie o podatku od towarów i usług rozwiązań znanych było na etapie prowadzenia prac legislacyjnych choćby stąd, że rozwiązania te były przedmiotem debat w parlamencie - debat często bardzo ożywionych i szeroko komentowanych przez środki masowego przekazu.

   Projekt ustawy był również cały czas dostępny dla ogółu zainteresowanych na stronach internetowych Ministerstwa Finansów i Sejmu. W związku z tym zmiany stawek podatkowych dla różnego rodzaju usług i towarów, które nastąpiły z dniem 1 maja 2004 r., nie powinny być dla zainteresowanych zaskoczeniem. Dotyczy to również zmiany stawki na podstawową w odniesieniu do inwestycji wodno-ściekowych. Także na materiały budowlane w ˝starej˝ ustawie o podatku od towarów i usług co do zasady była przewidziana stawka 22%, a jedynie przepisy przejściowe obowiązujące do 31.12.2003 r. sankcjonowały stosowanie do nich stawki obniżonej VAT - 7%.

   Tak więc wymienione zapisy formalne oraz powszechnie znane uwarunkowania podatkowe związane z przystąpieniem do Unii Europejskiej nie dawały żadnych podstaw planistycznych w zakresie przedsięwzięć w obszarze budownictwa drogowego do ekstrapolacji na dalsze okresy dawniej obowiązujących i przejściowych zasad opodatkowania.

   Jedną z podstawowych zasad polskiego systemu prawa cywilnego jest zasada swobody zawierania umów, realizująca się poprzez swobodę stron w samym zawarciu umowy, swobodę wyboru kontrahenta, a także swobodę kształtowania treści stosunku prawnego. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Oznacza to, że od woli stron umowy uzależnione jest takie jej ukształtowanie, które pozwoli uwzględnić w przyszłości ewentualne zmiany warunków wykonywania świadczeń wynikających z umowy. Dotyczy to również tych umów cywilnoprawnych, do zawarcia których doszło w drodze przetargów przeprowadzonych na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych.

   Należy więc stwierdzić, że strony zawierające przed dniem 1 maja 2004 r. umowy związane m.in. z ww. inwestycjami przy zachowaniu należytej staranności w zakresie zdobycia pełnej wiedzy na temat podstaw prawnych stosowanych dla tych robót stawek podatku VAT miały możliwość takiego ukształtowania treści umowy, która pozwoliłaby uwzględnić w przyszłości zmiany stawki podatku stosowanej dla tych robót.

   Także beneficjenci środków pomocowych pochodzących z Programu SAPARD, zawierając konkretne umowy o realizację inwestycji, powinni liczyć się z tym, że gdy ww. podatek nie zostanie uznany za koszt kwalifikowany, objęty finansowaniem ze środków tego Programu, powstanie konieczność zabezpieczenia odpowiednich środków na inwestycje we własnym zakresie.

   Okoliczności te powinny więc być brane pod uwagę przy zawieraniu konkretnych umów o roboty budowlane lub też przy opracowywaniu planów finansowych określonych przedsięwzięć inwestycyjnych.

   Zgodnie z art. 33 ust. 2 Traktatu Akcesyjnego, ogólne regulacje dotyczące obniżonych stawek VAT nie mogły być interpretowane jako szczególne przedakcesyjne instrumenty finansowania związane z korzystaniem ze środków pomocowych.

   Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 23 czerwca 2004 r. wprowadził możliwość przedłużenia funkcjonowania instrumentów pomocowych w zakresie zwrotów podatku VAT - w granicach, jakie mieszczą się w możliwościach wynikających z Traktatu Akcesyjnego.

   Preferencje wynikające z regulacji wprowadzonych tym rozporządzeniem mogą dotyczyć tylko umów zawartych przed 1 maja br., i to w części dot. wydatków finansowanych ze środków Unii Europejskiej, a nie krajowych. Wynikające z tego rozporządzenia przepisy dają możliwość uzyskania zwrotu VAT z urzędu skarbowego we wszystkich tych przypadkach, gdy środki Unii Europejskiej na sfinansowanie VAT nie mogą być w związku z zawartą umową zaliczone do kosztów kwalifikowanych.

   Zwrot VAT możliwy jest w tej części, jaka przypada na wydatki sfinansowane ze środków Unii Europejskiej, i to w sytuacji, gdy brak jest podstaw do zaliczenia podatku do kosztów kwalifikowanych. Nowe rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 czerwca 2004 r. uwzględnia w całości wspomniane możliwości wynikające z Traktatu Akcesyjnego.

   Łączę wyrazy szacunku

   Podsekretarz stanu

   Elżbieta Mucha

   Warszawa, dnia 30 lipca 2004 r.