Odpowiedź ministra polityki społecznej

na interpelację nr 7690

w sprawie wprowadzenia podwójnej składki na ubezpieczenie rolniczej działalności gospodarczej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 30 czerwca 2004 r., znak: SPS-0202-7690/04, dotyczące interpelacji posła Tadeusza Wojtkowiaka w sprawie wprowadzenia podwójnej składki na ubezpieczenie społeczne rolników dla rolników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   ˝Uszczelnienie˝ systemu ubezpieczenia społecznego, polegające na ograniczeniu dostępności do tego systemu dla osób, dla których działalność rolnicza lub praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi jedynego bądź głównego źródła utrzymania, było jednym z zasadniczych celów ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Rolnicy jako jedyna grupa społeczno-zawodowa w Polsce mają swój odrębny system ubezpieczenia społecznego. Pozostałe grupy społeczno-zawodowe objęte są systemem powszechnym. System ubezpieczenia społecznego rolników jest w ok. 90% dotowany z budżetu państwa. Ubezpieczeni w nim rolnicy i domownicy obciążeni są bowiem kilkakrotnie niższą składką niż ubezpieczeni w systemie powszechnym z uwagi na niski poziom dochodów osiąganych z działalności rolniczej. Dlatego też obowiązujący od 1 stycznia 1997 r. przepis art. 5a, który umożliwiał podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników także osobom, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą, tylko z racji tego, że są rolnikami lub członkami rodziny rolnika, budził powszechny sprzeciw i krytykę jako naruszający zasadę konkurencyjności. Podmioty gospodarcze prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na tym samym terenie i w tej samej branży, jeżeli ich właściciel nie był rolnikiem lub członkiem rodziny rolnika, ponosiły kilkakrotnie wyższe obciążenia finansowe z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Ponadto dla części osób ubezpieczonych w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego to działalność gospodarcza, a nie działalność rolnicza lub praca w gospodarstwie rolnym, stała się podstawowym źródłem utrzymania.

   Aby zapobiec tej patologii i przywrócić systemowi ubezpieczenia społecznego rolników jego zakładane funkcje, znowelizowano art. 5a ww. ustawy. Nie pozbawiając rolników możliwości poszukiwania alternatywnych źródeł dochodu, poprzez samozatrudnienie w innej branży niż rolnicza, bez obowiązku zmiany systemu ubezpieczenia społecznego, wprowadzono zasadę, że możliwość pozostania w systemie rolnym będzie dotyczyć tylko tych rolników i ich domowników, jeżeli dodatkowo prowadzona przez nich pozarolnicza działalność gospodarcza ma wyłącznie charakter uzupełniający i wspomagający dochody z działalności rolniczej. Prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w niewielkim rozmiarze nie wymaga prowadzenia pełnej rachunkowości, dlatego też z reguły jest to działalność opodatkowana zgodnie z przepisami o zryczałtowanym podatku dochodowym.

   W związku z powyższym, zgodnie z obowiązującymi od 2 maja br. przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników mają tylko ci rolnicy i domownicy, którzy prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną zryczałtowanym podatkiem dochodowym, a roczna kwota należnego podatku dochodowego z tej działalności nie przekracza kwoty 2528 zł. Ponadto osoby prowadzące podwójną działalność: rolniczą i pozarolniczą gospodarczą, a więc posiadające dwa źródła dochodów, obciążono podwójną składką na ubezpieczenie społeczne rolników. Zasada opłacania podwójnej składki na ubezpieczenie społeczne rolników obowiązuje wszystkich prowadzących podwójną działalność - zarówno tych, którzy tę podwójną działalność już prowadzą w dacie wejścia w życie ustawy, jak i tych, którzy podejmą prowadzenie podwójnej działalności po 2 maja br. Znowelizowany art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest jedynym przepisem regulującym podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w przypadku prowadzenia podwójnej działalności. Przepis przejściowy zawarty w art. 5 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. ustala wyłącznie zasady weryfikacji osób prowadzących podwójną działalność w dniu wejścia w życie ustawy, pod kątem nowych regulacji ograniczających dostęp do systemu rolnego. Przepis ten nie odnosi się do sposobu opłacania składek przez osoby podlegające tej weryfikacji. Zasady opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie zawarte w art. 8 ust. 3a i na ubezpieczenie emerytalno-rentowe zawarte w art. 17 ust. 2 znowelizowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników są generalne, a więc dotyczą wszystkich ubezpieczonych w KRUS prowadzących podwójną działalność w dacie wejścia znowelizowanych przepisów, tj. 2 maja br., bez względu na rezultat tej weryfikacji. Osoby te obowiązane są do opłacenia podwójnej składki za bieżący kwartał, w którym ustawa weszła w życie, ponieważ składka na ubezpieczenie społeczne rolników wymierzana jest kwartalnie i jest niepodzielna (niezmieniony nowelizacją art. 4 ust. 2). Osoby prowadzące podwójną działalność nie są obciążone podwójną składką za cały okres prowadzenia podwójnej działalności w okresie ubezpieczenia w KRUS, zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz. Podobnie jak nie podlega wstecznej weryfikacji obowiązujący dotychczas łatwiejszy dostęp do ubezpieczenia w KRUS, dotyczący wymaganego ˝stażu˝ ubezpieczenia rolnego przed rozpoczęciem prowadzenia dodatkowej pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast zróżnicowanie wysokości składki dla osób prowadzących podwójną działalność tylko ze względu na datę rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (przed lub po 2 maja 2004 r.) byłoby jaskrawym przejawem nierównego traktowania ubezpieczonych w systemie rolnym.

   Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że wprowadzenie podwójnej składki dla rolników i domowników prowadzących podwójną działalność spotkało się z aprobatą organizacji pracodawców i nie budziło sprzeciwu organizacji rolniczych. Ponadto należy dodać, że pozostanie w ubezpieczeniu społecznym rolników osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jest całkowicie dobrowolne, ponieważ podstawową formą ubezpieczenia takich osób jest system powszechny. Poza tym osoby te nadal ponosić będą znacznie niższe koszty ubezpieczenia społecznego niż osoby prowadzące taką samą działalność niebędące jednocześnie rolnikami lub domownikami w gospodarstwie rolnym. Składki na ubezpieczenie powszechne odprowadzane do ZUS przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą są prawie 4-krotnie wyższe niż odprowadzane do KRUS po 2 maja 2004 r. przez rolników i domowników prowadzących jednocześnie taką działalność.

   Z poważaniem

   Minister

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 22 lipca 2004 r.