Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7649

w sprawie niepokojącego zjawiska emigracji zarobkowej lekarzy specjalistów i lekarzy rodzinnych z Polski do krajów Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Andrzeja Mańki w sprawie niepokojącego zjawiska emigracji zarobkowej lekarzy specjalistów i lekarzy rodzinnych z Polski do krajów Unii Europejskiej, przekazanej przy piśmie Marszałka Sejmu z dnia 29 czerwca 2004 r., znak: SPS-0202-7649/04, pozwalam sobie przedłożyć następujące wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie.

   W pierwszej kolejności pragnę ustosunkować się do stwierdzenia Pana Posła Mańki, iż do końca czerwca 2004 r. wyemigrowało z Polski ok. 1000 lekarzy rodzinnych. Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej do organów samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów do dnia 25 czerwca 2004 r. zgłosiło się jedynie około 750 lekarzy i lekarzy dentystów z wnioskiem o wydanie zaświadczeń niezbędnych do ubiegania się o uznanie kwalifikacji i rejestrację w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Podkreślenia wymaga jednak fakt, iż nie każda osoba, która uzyskała zaświadczenie zdecydowała się wyjechać z Polski. Równocześnie o zaświadczenia występowali lekarze i lekarze dentyści, którzy wykonują już w chwili obecnej zawód poza granicami Polski, a zaświadczenia są im potrzebne jedynie do uzyskania pełnej rejestracji. W związku z powyższym należy zauważyć, że chociaż wskazana wyżej liczba 750 nie określa automatycznie liczby osób, które wyjechały z Polski, to stanowi niewątpliwie najbardziej wiarygodny wskaźnik skali zjawiska emigracji zarobkowej polskich lekarzy.

   Konstytucja Rzeczypospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 r. zapewnia w art. 65 wszystkim obywatelom wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Z kolei swobodny przepływ pracowników stanowi jeden z fundamentów tzw. rynku wewnętrznego istniejącego w Unii Europejskiej. Zgodnie z Traktatem o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej rynek wewnętrzny jest to obszar bez granic pomiędzy państwami członkowskimi, na którym zapewniony jest swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału.

   Swobodny przepływ pracowników oznacza, że każdy obywatel państwa członkowskiego ma prawo do pobytu w dowolnie wybranym państwie członkowskim Unii Europejskiej, przyjęcia oferty pracy, wykonywania pracy (zawodu) i przemieszczania się w tym celu w obrębie Wspólnoty. W Unii Europejskiej zwraca się szczególną uwagę na prawo równego traktowania. Już sam Traktat mówi, że swobodny przepływ pracowników oznacza zniesienie wszelkiej dyskryminacji wobec pracowników pochodzących z państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, płac oraz innych warunków pracy. Także przepisy wtórne Wspólnoty (rozporządzenia, dyrektywy) zawierają wiele regulacji mających za zadanie skutecznie przeciwdziałać dyskryminacji. Najważniejszym przepisem w tym zakresie jest rozporządzenie 1612/68 z 15 października 1968 r. w sprawie swobody przemieszczania się pracowników w obrębie Wspólnoty. Rozporządzenie to gwarantuje w szczególności obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej prawo do podejmowania zatrudnienia w dowolnie wybranym zawodzie, w dowolnym państwie Wspólnoty.

   W związku z powyższym należy stwierdzić, że Rząd RP nie może ze względu na przywołany na wstępie przepis art. 65 Konstytucji wprowadzić w stosunku do lekarzy ograniczeń w zakresie swobodnego wyboru przez nich miejsca wykonywania zawodu. Równocześnie prawodawstwo Unii Europejskiej nie dopuszcza możliwości wprowadzania takich ograniczeń w stosunku do osób wykonujących określone zawody. Decyzja o wyborze kraju, w którym obywatel Rzeczypospolitej Polskiej zamierza wykonywać zawód, zależy więc tylko i wyłącznie od jego woli.

   Zainteresowanie lekarzy podejmowaniem pracy w innych niż Rzeczpospolita Polska państwach członkowskich Unii Europejskiej jest spowodowane przede wszystkim występującymi między ˝nowymi˝ i ˝starymi˝ państwami Wspólnoty różnicami w poziomie życia zatrudnianych w nich wysoko kwalifikowanych pracowników. Patrząc na przykłady innych państw, które wcześniej przystąpiły do Unii Europejskiej, należy stwierdzić, że problem wyjazdów specjalistów (nie tylko przedstawicieli zawodów medycznych) ulegał zahamowaniu wraz z wyrównywaniem różnic w oferowanych pracownikom warunkach zatrudnienia.

   Pragnę w tym miejscu zauważyć, iż Ministerstwo Zdrowia na bieżąco monitoruje rozwój sytuacji związanej z emigracją zarówno lekarzy jak i przedstawicieli innych zawodów medycznych. Prowadzony monitoring pozwala Ministerstwu Zdrowia na podejmowanie na forum międzynarodowym (zarówno na poziomie europejskim jak i światowym - WHO) właściwych działań, polegających w szczególności na uczestnictwie w opracowywaniu projektów odnoszących się do przepływu kadr medycznych.

   Mając natomiast na uwadze stworzenie warunków dla bardziej efektywnego działania publicznych zakładów opieki zdrowotnej na rynku usług zdrowotnych, Rząd Rzeczypospolitej Polskiej opracował koncepcję nowych rozwiązań systemowych przewidujących przeprowadzenie restrukturyzacji finansowej i organizacyjnej zakładów oraz zmianę zasad ich funkcjonowania - zawartą w projekcie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej (druk sejmowy nr 2278, 2278A, 2278B).

   Wdrożenie planów naprawczych oraz przeprowadzenie procesu restrukturyzacyjnego według zasad określonych w projekcie ustawy powinno wpłynąć na poprawę sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładów i pomóc im w realizacji polityki finansowej w przyszłości. Poprawa sytuacji ekonomicznej jednostek ochrony zdrowia stworzy warunki umożliwiające pracodawcom właściwe wywiązywanie się ze swoich obowiązków wobec pracowników (wypłata zaległych wynagrodzeń). Zakłady opieki zdrowotnej funkcjonujące jako stabilne ekonomicznie podmioty będą w stanie oferować kadrom medycznym wynagrodzenie adekwatne do wnoszonego wkładu pracy oraz posiadanych kwalifikacji.

   Restrukturyzacja finansowa zakładów opieki zdrowotnej obejmować będzie m. in. realizację zobowiązań wobec pracowników, które wynikają z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1 poz. 2 ze zm.), zwanej potocznie ˝ustawą 203˝ (spłata tych zobowiązań lub objęcie w zamian za wierzytelności akcji lub udziałów).

   Ponadto zakłada się, iż proces restrukturyzacji finansowej zakładów opieki zdrowotnej będzie polegał na umorzeniu wymienionych w projekcie zobowiązań publicznoprawnych, rozłożeniu na raty zobowiązań zakładu z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę oraz restrukturyzacji zobowiązań cywilnoprawnych (umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu płatności, przejęciu części lub całości zobowiązań przez podmiot, który utworzył zakład, objęciu w zamian za wierzytelności akcji lub udziałów - zgodnie z podpisaną przez zakład ugodą restrukturyzacyjną z wierzycielami cywilnoprawnymi).

   W celu uzyskania środków finansowych na restrukturyzację finansową samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej lub jednostki samorządu terytorialnego będą mogły emitować obligacje. Poręczenie spłaty odsetek od tych obligacji gwarantowane będzie przez BGK. Projekt przewiduje również zmianę struktury i formy organizacyjno-prawnej zakładów opieki zdrowotnej (łączenie zakładów, przekształcenie zakładu w spółkę użyteczności publicznej), w celu zmniejszenia kosztów funkcjonowania zakładów.

   Ze zmianą formy prawnej związana jest możliwość uregulowania z mocy prawa stosunków własnościowych i dokapitalizowanie zakładów. Spółki użyteczności publicznej uzyskają prawo do nieodpłatnego użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego będących przedmiotem użytkowania przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Budynki i inne urządzenia oraz lokale, które znajdują się na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a będące przedmiotem użytkowania przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej stają się nieodpłatnie własnością spółki.

   Przedkładając powyższe uprzejmie dziękuję za zainteresowanie kwestią emigracji zarobkowej polskich lekarzy. Jednocześnie jestem głęboko przekonany, że przedłożone wyjaśnienia stanowią wyczerpującą odpowiedź na pytanie Pana Posła Mańki.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Ewa Kralkowska

   Warszawa, dnia 15 lipca 2004 r.