Odpowiedź ministra rolnictwa i rozwoju wsi

na interpelację nr 6192

w sprawie sytuacji w rolnictwie w 2004 r.

   Uprzejmie przedkładam odpowiedź na przekazaną pismem z dnia 21 stycznia br., znak: SPS-0202-6192/04, interpelację Pani Poseł Marii Zbyrowskiej w sprawie sytuacji w rolnictwie w 2004 r.

   1. Dlaczego polski rolnik w 2004 roku został pozostawiony sam sobie?

   Objęcie naszego kraju Wspólną Polityka Rolną, funduszami strukturalnymi i innymi politykami wspólnotowymi stwarza realną szansę nie tylko na rozwój i poprawę konkurencyjności polskiego rolnictwa i sektora żywnościowego, ale także na szybszy niż dotychczas rozwój obszarów wiejskich.

   Przygotowane zostały do wdrożenia w 2004 r. nowe instrumenty wsparcia rolnictwa (dopłaty bezpośrednie, unijne rozwiązania dotyczące regulacji poszczególnych rynków rolnych oraz współfinansowanie restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa), które nie burząc zachowań rynkowych, stabilizować będą rynek i wpływać na wzrost dochodów rolniczych.

   Polska, wchodząc do struktur unijnych, uzyska znacznie korzystniejsze zasady finansowania rolnictwa w stosunku do istniejących, przy czym postęp w tym zakresie następować będzie stopniowo, wraz z obejmowaniem producentów rolnych zwiększonymi płatnościami bezpośrednimi i poprawą umiejętności pozyskiwania środków z funduszy strukturalnych. Z drugiej zaś strony będziemy musieli pokonać okres przejściowy wyrównywania z budżetu państwa gorszych warunków dla naszych rolników, co uwzględniono w założeniach makroekonomicznych polityki gospodarczej i rolnej.

   W projekcie budżetu na 2004 r. zabezpieczono środki na dopłaty bezpośrednie dla producentów rolnych, interwencję na rynkach rolnych oraz na uruchomienie programów współfinansowanych z funduszy unijnych (Sektorowego Program Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich, Sektorowego Programu Operacyjnego Rybołówstwo i przetwórstwo ryb oraz Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich).

   Ze względu na trudną sytuację ekonomiczną rolników i niektórych zakładów przetwórstwa przewidziano także kontynuację w bieżącym roku niektórych dotychczasowych form wsparcia finansowanych z budżetu krajowego: realizację dopłat do wcześniej udzielonych kredytów, stosowanie dopłat do preferencyjnych kredytów obrotowych na zakup rzeczowych środków do produkcji, utrzymanie najistotniejszych dla modernizacji i restrukturyzacji rolnictwa oraz przemysłu rolno-spożywczego preferencyjnych linii kredytowych, stosowanie dotacji przedmiotowych dla rolnictwa (w tym do nawozów wapniowych), udzielanie dopłat do mleka w klasie ekstra (do dnia akcesji w wysokości 7 gr/l), a także wydawanie bonów paliwowych dla rolników (w I półroczu 2004 r.).

   Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich na lata 2004-2006 (współfinansowany z Sekcji Orientacji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej) w znacznej mierze będzie kontynuował działania realizowane obecnie w ramach programu SAPARD.

   Program SAPARD zapoczątkował w Polsce realizację zadań z zakresu wsparcia strukturalnego rolnictwa i obszarów wiejskich zgodnie z systemem obowiązującym w UE. Nabyte doświadczenia i umiejętności z wdrażania tego programu zostaną wykorzystane na potrzeby realizacji polityki rolnej i strukturalnej po akcesji.

   W ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich realizowane będą następujące działania:

   - inwestycje w gospodarstwach rolnych,

   - poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych,

   - pomoc dla młodych rolników,

   - szkolenia zawodowe,

   - scalanie gruntów,

   - gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi,

   - wsparcie doradztwa rolniczego,

   - odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego,

   - różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolniczej w celu zapewnienia różnych alternatywnych źródeł dochodów w rolnictwie,

   - rozwój i ulepszanie infrastruktury technicznej związanej z rozwojem rolnictwa,

   - przywracanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą i/lub pożarem oraz wprowadzenie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych,

   - pilotażowy program LEADER +.

   W ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, który jest częścią Wspólnej Polityki Rolnej (tzw. II filar WPR finansowany z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej) podejmowane będą następujące działania:

   - wsparcie gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania,

   - renty strukturalne,

   - finansowanie programów rolno-środowiskowych,

   - dotowanie zalesiania gruntów rolnych,

   - wsparcie dla gospodarstw niskotowarowych,

   - wsparcie dostosowań gospodarstw rolnych do standardów wspólnotowych.

   2. Dlaczego państwo nie stara się pomagać rolnikom, aby mogli być konkurencyjni?

   Większość instrumentów wsparcia rolnictwa i wsi służyła, i służyć będzie nadal, do realizacji nadrzędnego celu polityki rolnej, jakim jest poprawa konkurencyjności sektora rolnego i żywnościowego.

   Do najważniejszych działań państwa zrealizowanych w 2003 r. zaliczyć można:

   - szeroką interwencję na rynku podstawowych produktów rolnych w celu poprawy opłacalności produkcji rolniczej i dochodów rolników,

   - stosowanie dopłat do skupu mleka w klasie ekstra,

   - udzielanie preferencyjnych kredytów obrotowych na zakup rzeczowych środków do produkcji rolniczej oraz na skup i przechowywanie płodów rolnych,

   - zapewnienie warunków do podejmowania przedsięwzięć inwestycyjnych w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i usługach dla rolnictwa poprzez dopłaty do oprocentowania kredytów inwestycyjnych,

   - pomoc dla grup producentów rolnych,

   - wspieranie dostosowania polskiego rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego do standardów Unii Europejskiej ze środków programu SAPARD,

   - stosowanie dotacji do rolnictwa, m.in. do postępu biologicznego, nawozów wapniowych, ochrony roślin, monitorowania jakości surowców rolnych, doradztwa rolniczego, zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, na utrzymanie urządzeń melioracji wodnych, do rolnictwa ekologicznego,

   - tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich, wspieranie rozwoju infrastruktury technicznej i społecznej na wsi,

   - poprawę edukacji na wsi, finansowanie szkoleń i kursów kwalifikacyjnych dla rolników i mieszkańców wsi,

   - pomoc poszkodowanym w wyniku klęsk żywiołowych,

   - gwarancje i poręczenia spłaty kredytów inwestycyjnych w rolnictwie i przetwórstwie rolno-spożywczym,

   - ratalną sprzedaż mienia Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa z zastosowaniem preferencji w oprocentowaniu,

   - renty strukturalne dla rolników,

   - wsparcie zalesiania gruntów rolnych.

   3. Dlaczego nikt nie interweniuje w sprawie rolnictwa w Unii?

   Resort rolnictwa zdaje sobie w pełni sprawę z problemów i obaw nurtujących polskich rolników. Od zakończenia negocjacji akcesyjnych 13 grudnia 2002 r. przez cały ubiegły rok i jeszcze do akcesji Polska ma status aktywnego obserwatora. Oznacza to, że uczestniczy w posiedzeniach organów unijnych, może wyrażać swoją opinię o przedstawianych propozycjach nowych rozwiązań w zakresie Wspólnej Polityki Rolnej, ale nie ma prawa głosu. Polska będzie mogła współdecydować o ewentualnych zmianach ustaleń dopiero po wejściu do UE.

   Polska już w maju i czerwcu 2003 r. przedstawiła Prezydencji, Radzie i Komisji Europejskiej ustnie i pisemnie stanowisko odnośnie reformy Wspólnej Polityki Rolnej. Stanowisko to zawierało generalnie pozytywną ocenę kierunków reformy z perspektywy rolnictwa europejskiego, z perspektywy Polski, ale również zastrzeżenia strony polskiej. Oczekiwania polskie są także wyraźnie akcentowane w czasie spotkań z przedstawicielami KE i państw UE-15 na różnych szczeblach.

   Przedstawiciele resortu rolnictwa uczestniczą w posiedzeniach Komitetów Zarządzających i Regulujących dotyczących rolnictwa, gdzie na bieżąco otrzymują informację na temat proponowanych zmian i mogą wyrazić też opinię strony polskiej.

   Również Sejm RP ma w Parlamencie Europejskim swoich reprezentantów w postaci Posłów oddelegowanych z każdej partii. Nie mają oni jeszcze pełnych uprawnień do czasu akcesji i nowych wyborów do Parlamentu Europejskiego, ale z pewnością wnoszą już duży wkład na rzecz wspierania na tym forum korzystnych dla polskich rolników rozwiązań z zakresu Wspólnej Polityki Rolnej.

   Reprezentanci polskich organizacji rolniczych zasiadają również we władzach COPA-COGECA, która zrzesza organizacje rolników ze wszystkich krajów UE i krajów przystępujących w tym roku do UE. Przedstawiciele polskich organizacji rolniczych w COPA-COGECA mają możliwość poruszać ważne problemy polskiego rolnictwa podczas posiedzeń tej organizacji i lobbować na korzyść polskich rolników.

   Z powyższego wynika, że na rzecz polskiego rolnictwa można działać na różnych szczeblach i w różnych instytucjach unijnych, ale skuteczność tych działań wzrośnie znacząco dopiero po akcesji i pod warunkiem, że przedstawiciele Polski będą zgodnie współdziałać na rzecz wspólnie wypracowanego polskiego stanowiska.

   4. Dlaczego polski rząd zgodził się na dopłaty dla naszych rolników na tak niekorzystnych warunkach?

   Przystępując do negocjacji, rząd polski zdawał sobie sprawę z ogromnych potrzeb polskiego sektora rolnego i konieczności poniesienia kosztów integracji zarówno przez budżet państwa, jak i przez samych rolników. Negocjatorzy polscy starali się uzyskać jak najlepsze warunki akcesji dla polskiego rolnictwa. Wykonane zostały wielokierunkowe analizy, wskazujące na efekty różnych możliwych scenariuszy, jakie pojawiły się w negocjacjach. W porównaniu z warunkami zaproponowanymi pierwotnie przez UE udało się wynegocjować dodatkowe elementy wsparcia polskiego rolnictwa. Efekty negocjacji nie spełniły jednak do końca nadziei polskich rolników i mieszkańców wsi, co spowodowało negatywną ocenę negocjacji w tym środowisku.

   Należy jednak pamiętać, że ogólne korzyści dla rolnictwa wynikać będą nie tylko z przyznanych limitów produkcyjnych oraz określonej kwoty płatności bezpośrednich, ale także z wyższych cen na produkty rolne, co będzie miało odzwierciedlenie we wzroście przychodów z produkcji rolnej oraz stabilności rynku rolnego, a także dodatkowych instrumentów zapisanych w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Sektorowym Programie Operacyjnym Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich. Okres przedakcesyjny i akcesja stwarzają szansę na poprawę sytuacji w dziedzinie dopływu środków do polskiego rolnictwa. O skali zainteresowania świadczyć mogą obecnie wykorzystywane środki na wsparcie rolnictwa i obszarów wiejskich w ramach programu SAPARD. Z kolei po akcesji wynegocjowane płatności bezpośrednie podniesione poprzez dofinansowanie krajowe do wysokości 55% (płatności w UE) w pierwszym roku członkostwa oraz fundusze strukturalne (w ramach PROW i SPO) podniosą poziom dofinansowania sektora rolnego trzykrotnie w porównaniu do sytuacji bez akcesji. W sumie w ciągu trzech najbliższych lat do sektora napłynie ponad 10 miliardów euro z powyższych źródeł.

   Ponadto w Kopenhadze udało się wynegocjować mechanizm kompensujący niepełne płatności bezpośrednie, polegający na włączeniu do ogólnej klauzuli gospodarczej zapisów dotyczących monitorowania przywozu towarów rolnych z pozostałych krajów członkowskich oraz możliwość zastosowania środków ochronnych w sytuacji wystąpienia trudności w sektorze rolnym. Polska jako jedyny kraj kandydujący wynegocjowała zapis w sprawie możliwości - ze względu na specyfikę sektora rolnego - monitorowania przywozu towarów rolnych.

   5. Czy rolnicy, którzy żyją wyłącznie z pracy rąk, po upadku swojego gospodarstwa nie z własnej przyczyny, tylko z przyczyny nieroztropnej polityki rządzących, mogą liczyć na pomoc państwa, pomoc, która pozwoli im przeżyć?

   Celem strategicznym polityki rolnej jest zrównoważony rozwój polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich. Będzie on realizowany po akcesji przy zastosowaniu instrumentów I i II filaru Wspólnej Polityki Rolnej i obejmie swoim działaniem wszystkie gospodarstwa rolne, tj. zarówno gospodarstwa produkujące na rynek, jak również małe gospodarstwa niskotowarowe.

   To rolnicy zadecydują o wyborze przyszłej drogi swojego rozwoju poprzez złożenie wniosków na wsparcie finansowe oferowane im na modernizację i zmiany strukturalne.

   Podnoszenie konkurencyjności małych gospodarstw, produkujących głównie na własne potrzeby, będzie się odbywało między innymi poprzez wdrażanie instrumentów zachęcających do przebudowy struktury agrarnej i przyspieszenie procesów wymiany pokoleń oraz podejmowanie działań prowadzących do stabilizacji ich źródeł dochodów. Takimi instrumentami są chociażby wymienione wcześniej formy wsparcia, które realizowane będą w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

   Minister

   Wojciech Olejniczak

   Warszawa, dnia 18 lutego 2004 r.