Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 6000

w sprawie funkcjonowania systemu doradztwa metodycznego dla nauczycieli

   W związku z interpelacją, nr SPS-0202-6000/03, Pani Poseł Krystyny Szumilas, z dnia 19 grudnia 2003 r., dotyczącą funkcjonowania systemu doradztwa metodycznego dla nauczycieli uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Wspieranie nauczycieli w wykonywaniu bieżących zadań zawodowych i rozwoju zawodowym, w formach bezpośrednich realizowanych przez nauczycieli doradców metodycznych, stanowi niewątpliwie ważny element kształcenia ustawicznego nauczycieli i podnoszenia jakości całego systemu edukacji.

   Doradca metodyczny jest bowiem nauczycielem, który posiadając znaczące doświadczenie w zakresie kształcenia dzieci i młodzieży, pełni rolę mistrza w zawodzie wspierającego profesjonalny rozwój nauczycieli szkół i placówek w rejonie swego działania. Współpracując w szczególności z placówkami doskonalenia nauczycieli, kuratorium oświaty, bibliotekami pedagogicznymi i innymi jednostkami oświatowymi wspomaga nauczycieli oraz rady pedagogiczne w sposób bezpośredni, tj. prowadząc lekcje i zajęcia otwarte, udzielając konsultacji, organizując szkolenia o charakterze warsztatowym, a także inicjując rozmaite formy współdziałania szkół i placówek.

   Zadania doradcy metodycznego mogą wykonywać nauczyciele zatrudnieni w publicznych szkołach i placówkach, w tym również w placówkach doskonalenia nauczycieli.

   Nauczyciel doradca metodyczny może wykonywać zadania:

   - w ramach stosunku pracy w publicznej szkole lub placówce, w której jest zatrudniony, z jednoczesnym obniżeniem wysokości obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych (wysokość tej zniżki określa organ prowadzący),

   - w ramach dodatkowej umowy o pracę w publicznej placówce doskonalenia.

   Regulacje prawne sytuujące doradców metodycznych w szkołach i placówkach umożliwiają jednocześnie organom prowadzącym wybór formy ich zatrudnienia (w ramach stosunku pracy w szkole lub placówce albo w ramach dodatkowej pracy w publicznej placówce doskonalenia) i w sposób ścisły wiążą doradztwo metodyczne z systemem doskonalenia nauczycieli poprzez przypisanie publicznym placówkom, a w szczególności placówkom prowadzonym przez jednostki samorządu terytorialnego inne niż samorząd województwa, zadań z zakresu doradztwa metodycznego.

   Jak już wskazano, organizacja doradztwa metodycznego leży w gestii organów prowadzących szkoły i placówki. Podobnie jak samorządy województw powiaty i gminy mogą, w uzgodnieniu z kuratorem oświaty, zakładać i prowadzić, w ramach zadań własnych, publiczne placówki doskonalenia nauczycieli. Mogą również współdziałać z innymi jednostkami samorządu terytorialnego w zakresie organizowania doradztwa metodycznego, zawierając stosowne porozumienia.

   Niezależnie jednak od tego, jaki sposób wykonywania przez nauczyciela zadań doradcy metodycznego wybierze jednostka samorządu terytorialnego, zarówno koszty obniżenia wysokości obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, jak i koszty wynikające z zatrudnienia doradcy metodycznego w ramach dodatkowej umowy o pracę w gminnej lub powiatowej placówce doskonalenia są finansowane, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 marca 2002 r. w sprawie sposobu podziału środków na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli pomiędzy budżety poszczególnych wojewodów, form doskonalenia zawodowego dofinansowywanych ze środków wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących szkoły, wojewodów, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania tych środków (Dz. U. Nr 46, poz. 430), ze środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli, wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących szkoły i placówki.

   Mimo iż dla organizowania doradztwa metodycznego nie jest konieczne powoływanie placówki doskonalenia nauczycieli, a funkcjonowanie doradztwa metodycznego umożliwiają zarówno instytucjonalne powiązanie doradcy z działającą w regionie placówką doskonalenia, jak i inne rozwiązania organizacyjne w tym zakresie, to warunkiem niezbędnym do zapewnienia równomiernego dostępu nauczycieli różnych specjalności do doradztwa metodycznego jest współpraca wszystkich podmiotów realizujących zadania w zakresie doskonalenia nauczycieli, w szczególności współpraca między wojewódzkimi, powiatowymi i gminnymi jednostkami samorządu terytorialnego oraz kuratorami oświaty.

   Podstawę tej opinii stanowią zgromadzone w ostatnim kwartale 2003 r. przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, za pośrednictwem kuratorów oświaty oraz Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie, dane mające służyć ocenie funkcjonowania doradztwa metodycznego, a w szczególności ocenie relacji między skalą i zakresem organizowanego przez organy prowadzące doradztwa a potrzebami nauczycieli oraz potrzebami szkół i placówek w tym zakresie.

   I tak na podstawie zebranych informacji można stwierdzić, że:

   1) w roku szkolnym 2002/2003 zadania doradcy metodycznego powierzono ogółem 2 440 nauczycielom. Liczba doradców w stosunku do 2000 r. wzrosła o 500 osób;

   2) w większości przypadków (85% wszystkich doradców) zadania powierzono nauczycielom zatrudnionym w szkołach i placówkach z jednoczesnym obniżeniem wysokości obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych;

   3) 57 % wszystkich doradców metodycznych zadania powierzyły gminne, 37,6 % powiatowe, a 1, 9 % wojewódzkie jednostki samorządu terytorialnego. Nie można zatem zgodzić się ze stwierdzeniem Pani Poseł, iż ˝wojewódzkie placówki próbują przejąć zadania związane z doradztwem˝, gdyż z wymienionych danych wynika między innymi, że organy prowadzące te placówki powierzyły zadania jedynie 1,9 % wszystkich doradców metodycznych, co może odpowiadać skali potrzeb w zakresie doradztwa dla nauczycieli przedmiotów zawodowych rzadkich specjalności oraz nauczycieli zatrudnionych w szkołach z językiem nauczania mniejszości narodowych i etnicznych;

   4) od 2000 r. powstają powiatowe i gminne placówki doskonalenia nauczycieli, które poza organizowaniem doradztwa metodycznego prowadzą również szerszą działalność w zakresie doskonalenia na poziomie lokalnym. Rozwiązania takie coraz częściej mają miejsce, jednakże ich skala jest niewielka i mają one najczęściej ograniczony zasięg. Do roku 2002 powstało co prawda 70 tego typu placówek, jednak rozmieszczone są one nierównomiernie na terenie kraju. W niektórych regionach brak placówek powiatowych i gminnych. Przykładem systemowego rozwiązania w powyższym zakresie jest województwo dolnośląskie, w którym z inicjatywy i pod patronatem samorządu wojewódzkiego powołano ponad 20 powiatowych i gminnych placówek współpracujących z 5 wojewódzkimi placówkami doskonalenia nauczycieli. Jednakże, mimo pojawiających się przykładów dobrej praktyki, trudno pozytywnie ocenić stan doradztwa metodycznego, albowiem bardzo nierównomiernie rozkłada się ono zarówno pod względem liczby doradców w poszczególnych województwach, powiatach i gminach, jak i pod względem specjalności przedmiotowych. W wielu regionach nie ma doradztwa metodycznego dla niektórych specjalności. Często niestety niedobór doradców przypada na dziedziny szczególnie ważne. Na obszarze siedmiu województw nie ma doradców języka obcego, natomiast w pozostałych województwach liczba tych doradców jest bardzo niewielka i kształtuje się w przedziale od 1 do 5 dla wszystkich języków, z wyjątkiem województwa mazowieckiego, dla którego ta liczba wynosi 10, ale też liczba nauczycieli w tym województwie jest bardzo wysoka (94 729 nauczycieli).

   Odnosząc się natomiast do pozostałych kwestii poruszonych przez Panią Poseł, w tym dotyczących sprawowania przez kuratorów oświaty nadzoru pedagogicznego oraz przedsięwzięć Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu na rzecz rozwoju systemu doradztwa metodycznego, uprzejmie informuję, że zebrane dotąd dane oraz ich analiza stanowią jeden z elementów szerszych działań podjętych przez Ministerstwo w 2003 r., mających na celu pełną ocenę funkcjonowania systemu doskonalenia oraz określenie obszarów wymagających wsparcia organizacyjnego poprzez odpowiednie rozwiązania legislacyjne lub w zakresie sprawowania nadzoru pedagogicznego.

   Zauważyć przy tym należy, że już w 2003 r., przepisami art. 31 pkt 6b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329, z późn. zm.), w celu wzmocnienia sprawowanego przez kuratorów oświaty nadzoru pedagogicznego, nałożono na kuratorów obowiązek opiniowania planów pracy placówek doskonalenia. Regulacje te powinny między innymi pozwolić kuratorom lepiej ocenić, czy wojewódzkie placówki doskonalenia przygotowują ofertę dla nauczycieli i doradców metodycznych odpowiednio do zgłaszanych potrzeb oraz zgodnie z przepisami, i eliminować ewentualne nieprawidłowości w powyższym zakresie.

   Ponadto, poza przygotowywanymi cyklicznie przez Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli informatorami dotyczącymi liczby i sposobu funkcjonowania publicznych i niepublicznych placówek doskonalenia nauczycieli, zostały opracowane we wrześniu i listopadzie 2003 r. raporty: ˝Doradcy metodyczni w roku szkolnym 2002/2003. Stan i struktura zatrudnienia˝, ˝Doradcy metodyczni w Polsce w roku szkolnym 2003/2004. Stan i struktura zatrudnienia, zgodnie z danymi otrzymanymi z wojewódzkich, powiatowych i gminnych placówek doskonalenia nauczycieli˝.

   W sierpniu 2003 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu zwróciło się do kuratorów oświaty z prośbą o dokonanie oceny funkcjonowania wojewódzkich systemów doskonalenia nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem realizacji przez dyrektorów szkół i placówek przepisów art. 70a ustawy Karta Nauczyciela, a także o analizę sposobu wykonywania zadań kuratora w zakresie organizacyjnego i finansowego wspierania doskonalenia zawodowego nauczycieli. Obecnie kuratorzy oświaty przekazali już informacje szczegółowe dotyczące doradztwa metodycznego.

   Ponadto, w związku z pytaniem odnoszącym się do przepisów zawartych w art. 5 ust. 6c ustawy o systemie oświaty, dotyczących określenia w strategii rozwoju województwa planu sieci publicznych zakładów kształcenia i placówek doskonalenia nauczycieli oraz szkół i placówek o znaczeniu regionalnym, które wprowadzone zostały przepisami art. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 137, poz. 1304) i wiążą się również z przepisami art. 11 tej ustawy, stanowiącymi, że w terminie do dnia 31 grudnia 2004 r. samorząd województwa przejmuje prowadzenie szkół i placówek mających znaczenie co najmniej regionalne, wyjaśnić należy, że ocena sposobu realizacji tych zadań - w zakresie pozostającym w kompetencjach kuratora oświaty - będzie sukcesywnie dokonywana przez resort edukacji w ramach sprawowanego nadzoru.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, iż w związku z przepisami § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifikacji pedagogicznych niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowadzenie badań i opracowywanie ekspertyz (Dz. U. Nr 67, poz. 759), kurator oświaty sporządza, nie rzadziej niż raz na pięć lat, raport o jakości edukacji w województwie wraz z wioskami dotyczącymi tworzenia i realizacji polityki oświatowej w województwie i państwie, który przekazuje Ministrowi Edukacji Narodowej i Sportu oraz wojewodzie.

   Analiza wymienionych raportów oraz wszystkich zebranych danych pozwoli dokonać kompleksowej oceny funkcjonowania systemu doskonalenia nauczycieli, z uwzględnieniem doradztwa metodycznego, oraz wskazać konieczne do podjęcia działania. Jednocześnie trzeba też ponownie podkreślić, że niezależnie od działań centralnych, w obecnych warunkach prawnych i finansowych, podstawowym czynnikiem, który może prowadzić do zapewnienia nauczycielom równomiernego dostępu do doradztwa metodycznego w regionie, jest współpraca jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli w oparciu o potencjał placówek doskonalenia nauczycieli funkcjonujących na danym terenie oraz współdziałanie w tym zakresie z kuratorem oświaty.

   Sekretarz stanu

   Franciszek Potulski

   Warszawa, dnia 9 stycznia 2004 r.