Odpowiedź ministra infrastruktury

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5836

w sprawie zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego na pokrycie ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa

   Szanowny Panie Marszałku!

   Odpowiadając z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów na interpelację Pana Posła Adama Ołdakowskiego Nr SPS-0202-5836/03, przekazaną przy piśmie z dnia 16 grudnia 2003 r. znak SSP 4401-932/03, dotyczącą wysokości rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r., zaproponowanej w projekcie ustawy o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, uprzejmie udzielam wyjaśnień w tej sprawie.

   Istotnie, wstępny projekt ustawy uchwalonej przez Sejm w dniu 12 grudnia br. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego zawierał propozycję rekompensaty za pozostawione nieruchomości w wysokości 20 tys. zł. Jednakże w trakcie dalszych prac legislacyjnych wysokość rekompensaty uległa podwyższeniu i obecnie wynosi 15% wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami kraju, ale nie więcej niż 50 tys. zł.

   Wprowadzając powyższe ograniczenia w realizacji uprawnień zabużańskich, miano na uwadze przede wszystkim stan finansów publicznych, a także inne jeszcze niezrealizowane zobowiązania Państwa wobec innych grup obywateli (m.in. reprywatyzacyjne).

   Należy podkreślić, że dotychczas obowiązujące przepisy dotyczące realizacji uprawnień zabużańskich, począwszy od pierwszych regulacji wydanych tuż po wojnie, np. art. 9 ust. 2 dekretu z dnia 6 października 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389), a na jeszcze obowiązującym art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz.543 z późn. zm.) skończywszy, przewidywały i przewidują pewne ograniczenia w realizacji powyższych uprawnień. Żaden z dotychczas obowiązujących przepisów nie przewidywał pełnej ekwiwalentności za nieruchomości pozostawione poza granicami kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

   Co więcej, ww. art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami był badany przez Trybunał Konstytucyjny i w zakresie uregulowanych w nim ograniczeń dotyczących realizacji uprawnień zabużańskich (możliwość nabycia od Skarbu Państwa tylko dwóch nieruchomości) nie został przez Trybunał zakwestionowany. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33.02 Trybunał stwierdził:

   ˝Należy w tym miejscu wspomnieć o tym, że podobne obciążenia związane ze skutkami wojny poniosły również inne państwa, jednak poza Niemcami w żadnym wypadku nie można porównać skali ciężarów z tymi, jakie musiało ponieść Państwo Polskie. Warto przypomnieć, iż ich realizacja była utrudniona w związku ze znacznymi stratami materialnymi w trakcie wojny oraz bezpośrednio po jej zakończeniu. W tych warunkach nie uległo wątpliwości, że proces zadośćuczynienia repatriantom zadeklarowany w umowach z ZSRR i republikami związkowymi musiał być miarkowany i rozłożony w czasie. Oznacza to również konieczność uwzględnienia trudnej sytuacji materialnej państwa, a przede wszystkim innych, poza zabużanami, grup obywateli. Z pewnością skutki wojny dotknęły bowiem całe społeczeństwo polskie. W związku z tym nie można uznać, że np. rekompensata niepełna, ograniczona czasowo bądź o szczególnym charakterze, była z natury rzeczy sprzeczna z zasadą sprawiedliwości społecznej. Ocena ta dotyczy również mechanizmów, które obejmują jedynie częściową rekompensatę z tytułu strat poniesionych wskutek działań wojennych i zmian terytorialnych.˝.

   Należy zauważyć, że intencją przyznania uprawnień osobom repatriowanym było udzielenie tym osobom pomocy przez państwo polskie na zagospodarowanie się w nowym miejscu pobytu. Zatem realizacja uprawnień musi odbywać się w rozsądnych granicach uwzględniających racje ekonomiczne Państwa, przy jednoczesnym zachowaniu konstytucyjnych praw obywateli, m.in. prawa do ochrony i respektowania praw majątkowych. Pragnę jednak zauważyć, że Konstytucja RP chroni nie tylko prawa majątkowe, ale również inne wartości. W art. 31 ust. 3 Konstytucja RP dopuszcza możliwość wprowadzenia ograniczeń w zakresie korzystania z wolności i praw obywateli, np. wtedy gdy takie ograniczenia są konieczne dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego w państwie. Ograniczenia w zakresie realizacji uprawnień zabużańskich wynikają z konieczności zachowania równowagi budżetowej państwa. Stan finansów publicznych nie pozwala na wprowadzenie zasady pełnej rekompensaty. Tym samym ustawodawstwo polskie przewidywało i przewiduje aktualnie pewne ograniczenia w tym zakresie. Nie oznacza to jednak, że uprawnienia zabużańskie nie mogą być faktycznie realizowane w sposób przewidziany w obowiązujących przepisach prawa, czyli poprzez nabycie nieruchomości od Skarbu Państwa.

   Minister

   Marek Pol

   Warszawa, dnia 6 stycznia 2004 r.