Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5831

w sprawie interpretacji niektórych przepisów dotyczących organizacji i zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji Pana Posła Zbigniewa Janowskiego (pismo znak: SPS-0202-5831/03 z dnia 9 grudnia 2003 r.) w sprawie interpretacji niektórych przepisów dotyczących organizacji i zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy - uprzejmie wyjaśniam:

   Problematykę związaną z tworzeniem służby bezpieczeństwa i higieny pracy od 1 stycznia 2004 r. będą regulowały przepisy art. 23711 Kodeksu pracy, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 213, poz. 2081), a także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704).

   Przepisy art. 23711 § 1 Kodeksu pracy zobowiązują pracodawcę zatrudniającego więcej niż 100 pracowników do tworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy pełniącej funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Natomiast pracodawca zatrudniający do 100 pracowników jest obowiązany powierzać wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby bhp może sam wykonywać zadania tej służby, jeżeli:

   - zatrudnia do 10 pracowników albo

   - zatrudnia do 20 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, tj. ustawy dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz. U. Nr 200, poz. 1692 ze zm.).

   W przypadku braku kompetentnych pracowników pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy. Pracownik służby bhp oraz pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań służby bhp, a także specjalista spoza zakładu pracy powinni spełniać wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz ukończyć szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników tej służby.

   Przepisy § 4 art. 23711 określają, że właściwy inspektor pracy może nakazać utworzenie służby bhp albo zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi. Oznacza to, że jeżeli inspektor pracy stwierdzi w konkretnym przypadku, w oparciu o wyniki przeprowadzonej kontroli i własną wiedzę oraz doświadczenie zawodowe, potrzebę utworzenia służby bhp, to może nakazać pracodawcy (zatrudniającemu do 100 pracowników) jej utworzenie w miejsce powierzania wykonywania zadań tej służby pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy lub specjaliście spoza zakładu pracy. Może on też w takiej sytuacji, u pracodawcy zatrudniającego służbę bhp, nakazać zwiększenie liczebności pracowników tej służby.

   Pragnę wyjaśnić, że ustawodawca nie ustanowił ścisłych kryteriów ustalania liczby pracowników służby bhp, przekazując to do właściwości pracodawcy. Pracodawca powinien wziąć pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów). Tworzenie ramowych, ścisłych kryteriów dla potrzeb określenia liczebności służby bhp nie jest możliwe ani wskazane. Prawidłowość obsady służby bhp w danym zakładzie pracy albo potrzebę jej powołania powinien ocenić inspektor pracy na podstawie wyników przeprowadzonej kontroli. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w tym zakresie może on zastosować przepisy przewidziane w art. 23711 § 4 Kodeksu pracy.

   Uprzejmie informuję, że przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów wprowadził bezwzględny zakaz obciążania służby bhp innymi zadaniami niż określone w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, gdyż służba ta powinna mieć zagwarantowane odpowiednie warunki umożliwiające pełną realizację nałożonych na nią 22 zadań. Jedyny wyjątek dotyczy pracownika zatrudnionego przy innej pracy, któremu powierzono wykonywanie zadań tej służby. Granica stosowania przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów została określona w art. 23711 § 1 Kodeksu pracy i wynosi 100 pracowników (jest to liczba pracowników, od której pracodawca ma obowiązek tworzenia służby bhp).

   Pragnę wyjaśnić, że od czasu wydania aktów prawnych (tj. od 1996 r. i 1997 r.) regulujących działalność służby bhp ukazało się szereg publikacji wyjaśniających przyjęte rozwiązania prawne, chociażby na łamach ˝Służby Pracowniczej˝, ˝Przyjaciela przy Pracy˝, ˝Atestu - Ochrony Pracy˝ itp. W najbliższym czasie ukażą się kolejne publikacje dotyczące obecnie dokonanej nowelizacji art. 23711 Kodeksu pracy.

   Obecny system prawny nie dopuszcza wydawania aktów prawnych o randze szczegółowych wytycznych. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie jest właściwy do wydawania aktów prawnych regulujących działalność pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, w oparciu o które mogliby oceniać prawidłowość organizacji służby bhp w zakładzie pracy. Jedynie Główny Inspektor Pracy mógłby określić, w formie podręcznika, wskazówki w tej dziedzinie dla mniej doświadczonych inspektorów pracy.

   Należy również zauważyć, że Państwowa Inspekcja Pracy uczestniczyła w przygotowaniu projektu omawianego rozporządzenia Rady Ministrów i dotychczas nie zgłaszała wątpliwości i zastrzeżeń do aktów prawnych regulujących działalność służby bhp, w tym dotyczących ustalania liczebności tej służby. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w każdym przypadku udziela odpowiedzi na zapytania Państwowej Inspekcji Pracy, która jednak nie zwracała się o wyjaśnienia dotyczące kwestii związanych z interpretacją tych przepisów.

   Przedstawiając powyższe, wyrażam nadzieję, że wątpliwości sygnalizowane przez Pana Posła Zbigniewa Janowskiego dotyczące interpretacji przepisów regulujących organizację służby bhp zostały w pełni wyjaśnione.

   Łączę wyrazy najwyższego szacunku

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 23 grudnia 2003 r.