Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na interpelację nr 5786

w sprawie zaniechania przez sądy zlecania wywiadów środowiskowych na mocy ustawy o pomocy społecznej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację z dnia 2 grudnia 2003 r., SPS-0202-5786/03 Pani Poseł Sylwii Pusz w sprawie zaniechania przez sądy zlecania wywiadów środowiskowych na mocy ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.), w sprawach opiekuńczych o ustanowienie rodziny zastępczej, uprzejmie informuję, że problem pomijania przez sądy rodzinne w tego rodzaju sprawach opinii ośrodka pomocy społecznej, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania przyszłej rodziny zastępczej, zasygnalizowany został przez Panią Jolantę Banach - Sekretarza Stanu w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia 26 czerwca 2003 r., skierowanym do Pana Grzegorza Kurczuka Ministra Sprawiedliwo.ci. Z powyższego pisma, opartego na informacjach uzyskanych z powiatowych centrów pomocy rodzinie, wynika, że przy doborze rodzin zastępczych sądy rodzinne nie zawsze współdziałają z organami administracji państwowej i nie badają wnikliwie sytuacji dochodowej kandydatów na rodziny zastępcze. W konsekwencji brak ustaleń sądu odnośnie do warunków materialnych osób ubiegających się o pełnienie funkcji rodziny zastępczej powoduje, że przyznawana pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej staje się jedynym źródłem dochodu tejże rodziny.

   W związku z interwencją Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Departament Sądów Powszechnych resortu sprawiedliwości wystosował do Prezesów Sądów Apelacyjnych w dniu 16 lipca 2003 r. pismo nadzorcze (DSP.V.076/31/03) z prośbą o zobowiązanie wizytatorów ds. rodzinnych i nieletnich w poszczególnych sądach okręgowych do przedstawiania propozycji mających na celu przeciwdziałanie nieprawidłowościom występującym przy rozpoznawaniu przez sądy spraw o ustanawianie rodzin zastępczych. Zalecono zamieszczenie powyższej problematyki w harmonogramie szkoleń dla sędziów rodzinnych.

   Z danych uzyskanych z poszczególnych apelacji wynika, że istotnie opinie ośrodków pomocy społecznej żądane są jedynie w części spraw. Niezależnie od powyższego sądy rodzinne w tym sprawach zlecają przeprowadzenie wywiadów środowiskowych kuratorom zawodowym, którzy zbierają informacje na temat sytuacji majątkowej, mieszkaniowej, zdrowotnej, dochodów kandydatów, a także ich predyspozycji wychowawczych. W wielu sprawach dopuszczany jest dowód z opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego celem ustalenia, czy kandydaci dają rękojmię należytego wykonywania zadań rodziny zastępczej. Sędziowie orzekający w sprawach rodzinnych podnieśli okoliczność, iż koszty utrzymania małoletnich w rodzinach zastępczych są nieporównywalnie niższe niż koszty utrzymania dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Sędziowie z okręgu warszawskiego podkreślają, że wobec braku kontraktowych, odpowiednio przeszkolonych rodzin zastępczych, często stawiani są przed koniecznością wyboru albo rodziny zastępczej nie w pełni odpowiadającej wymogom ustawy o pomocy społecznej (np. utrzymującej się z pracy dorywczej lub sezonowej), ale spokrewnionej z dzieckiem, albo umieszczeniem dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W ostatecznym wyniku o wyborze decyzje wzgląd na dobro dziecka. Sądy rodzinne sprawują nadzór nad już ustanowionymi rodzinami zastępczymi, m.in. poprzez kuratorów sądowych, którzy pozostają w kontakcie z właściwymi centrami pomocy rodzinie i podejmują odpowiednie działania w przypadku ich złego funkcjonowania.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Tadeusz Wołek

   Warszawa, dnia 23 grudnia 2003 r.