Odpowiedź ministra edukacji narodowej i sportu

na interpelację nr 5526

w sprawie przyszłości zakładów kształcenia nauczycieli - kolegiów językowych w Polsce

   Odpowiadając na interpelację Pana Posła Marka Kuchcińskiego z dnia 6 listopada 2003 r. (Nr SPS-0202-5526/03) dotyczącą przyszłości zakładów kształcenia nauczycieli, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Państwa członkowskie Unii Europejskiej wypracowały w dziedzinie edukacji publicznej różne rozwiązania strukturalne, organizacyjne i programowe. Każde z państw Wspólnoty ukształtowało swój własny system oświatowy, który pozostaje we właściwości prawa krajowego. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej, w maju 2004 r., zasada ta dotyczyć będzie również Polski.

   Zarówno w ustawodawstwie polskim, jak i poszczególnych krajów Wspólnoty profesja nauczyciela zaliczana jest do zawodów regulowanych, tj. takich, których podjęcie lub wykonywanie na terenie państwa członkowskiego wymaga spełnienia - na mocy odpowiednich dla danego państwa przepisów - określonych warunków.

   W większości krajów Unii Europejskiej nauczyciele są przygotowywani do wykonywania zawodu w trakcie studiów magisterskich i zawodowych.

   Absolwenci zakładów kształcenia nauczycieli, tj. kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych, mogą uzyskiwać dyplom ukończenia studiów wyższych zawodowych po złożeniu egzaminu licencjackiego przed komisją szkoły wyższej sprawującej opiekę naukowo-dydaktyczną nad prowadzoną w zakładzie specjalnością. Przeważająca większość absolwentów kolegiów przystępuje do egzaminu i uzyskuje tytuł zawodowy licencjata.

   Uzyskiwany poziom wykształcenia jest porównywalny z poziomem wykształcenia absolwentów nauczycielskich wyższych studiów zawodowych w Europie i pozwala absolwentom kolegiów na podjęcie starań o wykonywanie zawodu nauczyciela w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

   Zauważyć przy tym należy, że uznanie kwalifikacji w ramach przepisów dotyczących zawodów regulowanych polega nie tylko na porównaniu poziomu wykształcenia, ale również jego zakresu, realizowanych treści kształcenia i uzyskanych umiejętności.

   Zakres i sposób zawodowego przygotowania w kolegiach nauczycielskich i nauczycielskich kolegiach języków obcych są bliskie sposobowi kształcenia nauczycieli w krajach Unii Europejskiej.

   Działania związane z kształtowaniem edukacji publicznej, w tym prowadzenie zakładów kształcenia nauczycieli, pozostają w sferze zadań własnych samorządów województw, zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1989 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).

   To władze samorządowe decydują o powołaniu, przekształcaniu i likwidacji zakładów kształcenia nauczycieli. Minister Edukacji Narodowej i Sportu wyraża opinie w sprawie wniosków jednostek samorządu terytorialnego w ww. zakresie, przy czym w przypadku wniosków w sprawie likwidacji kolegiów, specjalności lub systemów kształcenia niezbędne jest uzyskanie opinii pozytywnej.

   Minister, jako organ koordynujący oświatową politykę państwa, w tym system kształcenia nauczycieli, opiniując ww. wnioski, uwzględnia konieczność utrzymania równowagi pomiędzy rozmiarami kształcenia nauczycieli w szkołach wyższych i kolegiach a zapotrzebowaniem ze strony szkół i placówek na nauczycieli określonych specjalności.

   Stosownie do § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1997 r. w sprawie zakładów kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 104, poz. 664 z późn. zm.) minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może negatywnie zaopiniować zamiar utworzenia kolegium, a także wprowadzenia w kolegium nowej specjalności lub systemu kształcenia innego niż dzienny, w razie braku zapotrzebowania na nauczycieli specjalności, w której zamierza kształcić kolegium.

   Opinie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawach tworzenia kolegiów, wprowadzania w nich nowych specjalności bądź systemów kształcenia przygotowywane są z uwzględnieniem sytuacji demograficznej w populacji szkolnej będącej głównym czynnikiem wpływającym na stan zatrudnienia nauczycieli.

   Wiadomo, iż ze względu na zmiany demograficzne i wejście w wiek szkolny dzieci z okresu niżu w ciągu najbliższych 15 lat następować będzie stały spadek liczby uczniów i związany z tym spadek stanu zatrudnienia nauczycieli.

   Zapotrzebowanie na nowo kształconych nauczycieli będzie znikome i zaspokajane przez szkoły wyższe. Spośród absolwentów zakładów kształcenia nauczycieli zatrudnienie będą mogli znaleźć przede wszystkim nauczyciele języków obcych, co m.in. wynika z utrzymującego się zapotrzebowania na nauczycieli tych specjalności oraz faktu, iż część nauczycieli języka i absolwentów filologii obcych znajduje zatrudnienie poza oświatą.

   Biorąc pod uwagę powyższe, opinie w sprawie tworzenia kolegiów wydawane są po szczegółowej analizie sytuacji w regionie, uwzględniającej argumenty wnioskodawcy oraz uwarunkowania środowiska lokalnego.

   Podkreślić jednak należy, iż inicjatywa w zakresie tworzenia i likwidacji zakładów kształcenia nauczycieli należy do władz samorządowych.

   Szczegółowe zasady i warunki tworzenia, przekształcania i likwidowania oraz organizację i zasady działania kolegiów określa ww. rozporządzenie w sprawie zakładów kształcenia nauczycieli.

   Stosownie do wymogów § 6 ww. rozporządzenia wniosek o wydanie opinii dotyczącej utworzenia kolegium organ prowadzący składa do dnia 31 stycznia roku otwarcia kolegium. Do wniosku o wydanie opinii załącza się:

   - opinię właściwego kuratora oświaty dotyczącą zapotrzebowania na nauczycieli specjalności, w której zamierza kształcić kolegium,

   - projekt aktu założycielskiego,

   - porozumienie w sprawie opieki naukowo-dydaktycznej zawarte przez organ prowadzący ze szkołą wyższą, która prowadzi studia magisterskie kształcące nauczycieli na kierunkach lub specjalnościach odpowiadających specjalnościom prowadzonych w kolegium,

   - projekt statutu,

   - szczegółowe informacje dotyczące warunków lokalowych oraz bazy dydaktycznej zapewniających właściwe funkcjonowanie kolegium,

   - informacje dotyczące kwalifikacji nauczycieli przewidzianych do zatrudnienia w kolegium,

   - informację o planach i programach przewidzianych do realizacji w kolegium.

   Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, iż kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2004 dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone będą zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2004.

   Ustalone w taki sposób ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej mogą być zwiększone jedynie ze środków 1% rezerwy subwencji oświatowej. Podział środków finansowych z tej rezerwy dokonywany jest w oparciu o kryteria przyjęte przez Zespół ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

   Obecnie trwają prace nad ustaleniem kryteriów podziału 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2004, o których MENiS poinformuje wszystkie JST odrębnym pismem.

   Przewiduje się utrzymanie kryteriów podziału 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2003, które uwzględniały możliwość dofinansowania wzrostu zadań w I półroczu roku budżetowego 2003 oraz wzrostu zadań szkolnych i pozaszkolnych od 1 września 2003 r. polegającego na wzroście liczby uczniów (wychowanków) w szkołach i placówkach prowadzonych (dotowanych) przez JST w wyniku utworzenia nowych szkół, oddziałów lub placówek.

   W związku z powyższym, po ustaleniu ww. kryteriów podziału 1% rezerwy na rok 2004, samorząd województwa, na terenie którego powstaje zakład kształcenia nauczycieli i nastąpi wzrost łącznej liczby uczniów w szkołach prowadzonych (dotowanych) przez JST, będzie mógł wystąpić ze stosownym wnioskiem o dofinansowanie z tego tytułu.

   Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia uzna Pan Marszałek za wyczerpujące.

   Minister

   Krystyna Łybacka

   Warszawa, dnia 5 grudnia 2003 r.