Odpowiedź ministra rolnictwa i rozwoju wsi

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5509

w sprawie limitów produkcji mleka

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pani Poseł Anny Sobeckiej w sprawie limitów produkcji mleka w załączeniu przekazuję odpowiedzi na postawione w interpelacji pytania.

   1. Czy prawdą jest, że limity produkcji mleka w Polsce zostaną zamrożone na 12 lat, a polscy rolnicy będą musieli poczekać do 2013 roku, zanim dostaną całość wprowadzanych właśnie nowych dotacji Brukseli?

   A. Kwestia zamrożenia wysokości kwot mlecznych na okres 2007/2008-2014/2015

   W projekcie Decyzji Rady dostosowującej Akt Przystąpienia Czech, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji oraz zmian w Traktatach, na podstawie których utworzona jest Unia Europejska, w następstwie reformy Wspólnej Polityki Rolnej ustalono wysokość kwot mlecznych dla nowych krajów członkowskich, w tym i dla Polski aż do roku 2014/2015, podczas gdy w Akcie Akcesyjnym ustalone są limity jedynie do roku 2007/2008. W nowych krajach członkowskich, poza rezerwą restrukturyzacyjną, która będzie mogła funkcjonować od 2006r., kwoty mleczne proponuje się zamrozić do 2014/2015. Tym samym wysokość kwot dla Polski i innych krajów przystępujących na okres 2007/2008-2013/2014 została ustalona nie w wyniku negocjacji, jak miało to miejsce w przypadku kwot na okres 2004/2005-2006/2007, lecz w wyniku decyzji organów UE (Komisji, Rady). Na decyzje te Polska i inne kraje przystępujące nie mają żadnego wpływu, gdyż do momentu akcesji nie posiadają prawa głosu.

   Jedynie zwiększono kwoty dla Grecji, już na sezon 2004/2005 podwyższono kwotę mleczną o 120 tys. ton (tj. o 17%) zarówno w stosunku do tego, co przewidziano w Agendzie 2000, jak i w porównaniu do wcześniejszych zapisów w Akcie Akcesji.

   Pomimo większych niż pierwotnie zaplanowano w ramach Agendy 2000 obniżek cen interwencyjnych masła (25% zamiast 15%), kwoty mleczne zostaną utrzymane do roku 2014/15. Polska od początku negocjacji, tak i teraz podtrzymuje stanowisko, że kwotowanie produkcji może stanowić czynnik ograniczający długookresowy rozwój produkcji mleka w Polsce (zarówno pod względem poziomu, jak i przemian strukturalnych i specjalizacji produkcji) i to w sytuacji, gdy kwotowanie produkcji mleka ma coraz mniejsze uzasadnienie ekonomiczne ze względu na prognozowane obniżenie ceny mleka surowego wynikające z obniżek cen interwencyjnych masła i mleka w proszku.

   B. Objęcie nowych płatności bezpośrednich mechanizmem phasing-in

   Projekt Decyzji Rady dostosowujący Rozporządzenie (WE) Nr 1782/2003 ustanawiające postanowienia dotyczące systemów bezpośredniego wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz ustalające pewne schematy wsparcia dla rolników przewiduje rozszerzenie zakresu stosowania mechanizmu phasing-in (redukcji płatności ze stopniowym dochodzeniem do ich pełnego wymiaru) na nowe płatności bezpośrednie wprowadzone w sektorach: mleka, upraw energetycznych i orzechów, co nie było zapisane w Akcie Akcesyjnym. Ponieważ UE zamierza zreformować rynek cukru i jedna z opcji tej reformy zakłada wprowadzenie płatności bezpośrednich, bardzo prawdopodobne jest zastosowanie mechanizmu phasing-in także w odniesieniu do polskich producentów buraków cukrowych.

   Pomimo postanowień art. 23 Aktu Akcesyjnego, który dopuszcza jedynie dostosowania postanowień Aktu do nowych reguł Wspólnej Polityki Rolnej, a nie zmianę tych postanowień, oraz pomimo zapisów wstępu do projektu Decyzji, projekt Decyzji wprowadza nowe elementy powodujące erozję ustaleń z Kopenhagi, stanowiąc zmianę warunków Aktu Akcesyjnego i członkostwa. Zmiana ta polega na rozciągnięciu odstępstwa od Traktatu ustanawiającego WE z płatności objętych jedynie rozporządzeniem 1259/1999 na wszystkie płatności bezpośrednie zarówno obecnie stosowane, jak i nowo wprowadzone (mleko, uprawy energetyczne, orzechy). W ostatecznej wersji Traktatu Akcesyjnego nie uwzględniono postulatów Polski.

   Zapisy obecnego artykułu 23 Traktatu Akcesyjnego były wielokrotnie kwestionowane przez stronę polską. Uwagi co do przyszłej treści powyższego artykułu Polska zgłaszała już w listopadzie 2002 r., kiedy to w Odpowiedzi na Wspólne Stanowisko UE (CONF-PL 81/02 z dnia 31 października 2002 r.), przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 20 listopada 2002 r. (CONF-PL 96/02), strona polska wnosiła, aby odpowiednie zmiany Traktatu Akcesyjnego przed akcesją były akceptowane także przez Polskę, zgodnie z polską procedurą wewnętrzną.

   W ostatecznej wersji Traktatu Akcesyjnego postulaty Polski nie zostały uwzględnione.

   We wstępie do projektu Decyzji Rady dostosowującej Akt Akcesyjny nowych krajów członkowskich oraz dostosowującej traktaty ustanawiające UE, w związku z reformą Wspólnej Polityki Rolnej, mowa jest m.in., że zasady i pakiet decyzji uzgodniony w Kopenhadze będzie zachowany oraz że nie zostaną wprowadzone żadne nowe elementy. Mowa też jest, że nie będzie ˝erozji˝ warunków członkostwa krajów przystępujących.

   Podstawą omawianej Decyzji Rady ma być art. 23 Aktu Akcesyjnego, który dopuszcza dokonanie dostosowań postanowień Aktu do zmian reguł WPR.

   Artykuł 143a projektu ww. Decyzji rozciąga mechanizm phasing-in na wszystkie płatności bezpośrednie (obecne i nowo wprowadzane), a więc nie tylko na te wymienione w rozporządzeniu 1259/1999.

   Zastosowanie mechanizmu phasing-in w odniesieniu do nowych płatności do mleka oznaczałoby, że w okresie 2004-2013 możliwa strata wyniosłaby około 334 mln EUR.

   Trzeba podkreślić, że objęcie mechanizmem phasing-in nowych płatności bezpośrednich spowodowałoby dalsze zwiększenie już i tak wysokiego zróżnicowania wsparcia bezpośredniego między starymi i nowymi krajami członkowskimi poszerzonej UE-25.

   2. W jaki sposób zatem wobec powyższych faktów polscy rolnicy będą mogli skutecznie konkurować z rolnikami unijnymi?

   W chwili obecnej w sektorze mleczarskim zachodzą intensywne zmiany w zakresie struktury produkcji i przetwórstwa mleka, jak również jakości surowca i przetworów mlecznych. Działania, jakie prowadzone są na rynku mleka wynikają przede wszystkim z bliskiej perspektywy członkostwa Polski w Unii Europejskiej i udziału polskich producentów i zakładów mleczarskich we wspólnym rynku UE, jak również z wzrastającej konkurencji na rynku mleczarskim. Konieczność dostosowania standardów jakościowych w produkcji i przetwórstwie mleka wiąże się z ponoszeniem przez producentów i przetwórców określonych nakładów finansowych wpływających w konsekwencji na opłacalność w sektorze mleczarskim. Dodatkowo sytuacja na rynku mleka kształtowana jest przez koniunkturę na zagranicznych rynkach przetworów mlecznych.

   Należy podkreślić, że skuteczne konkurowanie polskich producentów mleka z rolnikami unijnymi zależeć będzie od wielu czynników. Korzystnym wskaźnikiem określającym konkurencyjność sektora mleczarskiego zapewniającym lepszą pozycję w stosunku do rynku unijnego są niskie koszty produkcji i korzystne z punktu widzenia międzynarodowej konkurencyjności względnie niskie ceny surowca mlecznego. Jednocześnie spośród szans dla polskiego sektora mleczarskiego po wejściu Polski do Unii Europejskiej należy również wymienić powiększenie rynków zbytu poprzez dostęp do Jednolitego Rynku Europejskiego, rozszerzenie po akcesji Polski do UE zakresu stosowanych mechanizmów rynkowych, bogatą ofertę polskich produktów mleczarskich charakteryzujących się wysoką jakością ekologiczną, na które stale wzrasta zapotrzebowanie konsumentów rynku unijnego. Jednocześnie, aby skutecznie konkurować z rolnictwem unijnym, gospodarstwa produkujące mleko powinny spełnić standardy jakościowe przy produkcji, a także wymagania ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt.

   Mając powyższe na uwadze, podejmowane są działania mające na celu dofinansowanie sektora mleczarskiego.

   Dofinansowanie sektora mleczarskiego odbywa się poprzez:

   - udzielanie dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych w ramach linii kredytowej BR15,

   - udzielanie dopłat do mleka klasy Ekstra,

   - refundację części kosztów poniesionych na inwestycje realizowane w ramach programu SAPARD.

   Należy podkreślić, że powyższe formy wsparcia będą kontynuowane do dnia akcesji Polski do UE.

   Zakres interwencji obecnie stosowanej na rynku mleka zostanie rozszerzony po akcesji Polski do UE o nowe mechanizmy rynkowe, wskutek czego poprawie ulegnie sytuacja cenowa i nastąpi większa stabilizacja na rynku mleka.

   Po akcesji Polski do UE pomoc dla sektora mleczarskiego, w tym dla gospodarstw produkujących mleko będzie kontynuowana również w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego (SPO) Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich. Dofinansowywane będą projekty związane z modernizacją gospodarstw rolnych, prowadzące do dostosowania do warunków funkcjonowania na jednolitym rynku unijnym. Środki finansowe zostaną przeznaczone na realizację inwestycji mających na celu poprawę dochodowości i konkurencyjności gospodarstw, poprawę bezpieczeństwa żywności, poprawę warunków utrzymania zwierząt, ochrony środowiska i bezpieczeństwa pracy. Podsumowując należy zaznaczyć, że do poprawy sytuacji na rynku mleka i podniesienia konkurencyjności polskich producentów mleka przyczyniać się będzie kontynuowanie do dnia akcesji wyżej przedstawionych działań, takich jak kredyty preferencyjne, dopłaty do mleka klasy Ekstra, fundusze SAPARD, mechanizmy interwencyjne.

   Ponadto po akcesji rynek mleka i przetworów mlecznych uzyska dostęp do mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. Zapewni to realną możliwość kompleksowej poprawy sytuacji polskiego sektora mleczarskiego oraz stabilniejszą sytuację ekonomiczną producentów mleka.

   3. Jakie formy pomocy zaproponuje rząd polskim rolnikom, aby mogli na równi konkurować z rolnikami UE?

   W Luksemburgu zdecydowano o zwiększeniu skali obniżek cen masła ponad to, co przewidywała Agenda 2000. W rezultacie w latach 2004-2007 ceny te zostaną obniżone o 25% zamiast przewidywanego w Agendzie 2000 obniżenia w latach 2005-2007 o 15%. Dodatkowo zdecydowano o ustanowieniu malejących limitów skupu interwencyjnego masła. Przyczyni się to do obniżenia cen skupu mleka. Większość skutków dodatkowych obniżek cen zrekompensują producentom z 15-tki dodatkowe płatności. Dla 10-tki te dodatkowe płatności mają być objęte ˝phasing in˝. Strona polska prezentuje stanowisko, że proponowane dodatkowe obniżki cen masła spowodują nadmierne obniżenie przychodów polskich producentów mleka, których ˝stopniowane˝ płatności nie wyrównają. Z tego względu, aby zapobiec zmniejszaniu przychodów i powiększaniu się różnicy w przychodach producentów mleka w Polsce i w UE 15, należy dodatkowe płatności wyłączyć z mechanizmu stopniowania - co stara się strona polska dowieść w swoich uzasadnieniach.

   W Akcie Akcesyjnym kwoty mleczne dla Polski zapisano do 2007/2008 włącznie. W propozycji Decyzji Rady z 27.10.2003, adaptującej Akt Akcesji do reformy WPR, kwotę mleczną dla Polski ustalono na niezmienionym poziomie do 2014/2015 włącznie. Decyzja ta jest problemem dla polskiego sektora mlecznego. Nie można zapomnieć, że uzyskana w Kopenhadze kwota sprzedaży hurtowej 8,5 mln ton daje margines swobody tylko na kilka najbliższych lat, że możliwe jest wykorzystanie niewielkiej rezerwy 0,4 mln ton, jeśli wykażemy spadek tzw. autokonsumpcji. W Polsce ponad 1/4 produkcji mleka jest zużywane w gospodarstwach - na potrzeby gospodarstwa domowego lub na pasze. Ilość ta będzie szybko malała - tak jak to następowało we wszystkich bez wyjątku państwach 15-tki (obecnie udział autokonsumpcji w produkcji nie przekracza paru procent).

   Takie rozwiązanie spotkało się ze stanowczą reakcją Rządu. Stanowisko Rządu w tej sprawie było prezentowane na posiedzeniach Grupy ds. Rozszerzenia, gdzie przekazano polskie memorandum ws. kwoty mlecznej, w którym strona polska zdecydowanie odrzuca jednostronną propozycję UE o zamrożeniu kwot, uważając, że skoro kwoty na lata 2004/2005 - 2007/2008 były przedmiotem negocjacji w Kopenhadze, to kwoty na lata 2008/2009 - 20014/2015 także powinny być przedmiotem negocjacji pomiędzy UE a Polską.

   Ponadto w Polsce ponad pół miliona gospodarstw utrzymujących krowy nie sprzedaje mleka (są to najczęściej gospodarstwa określane po ang. semi-subsistence). W negocjacjach akcesyjnych stworzono instrument wspierania przekształcania gospodarstw produkujących na samozaopatrzenie w gospodarstwa zorientowane rynkowo (przez 5 lat mogą uzyskiwać do 1250 euro). Sukces przekształcania tych gospodarstw w zorientowane rynkowo przyspieszy przestawianie się z produkcji mleka na własne potrzeby w produkcję mleka na rynek. Może ujawnić się wówczas problem adekwatności obecnej kwoty. I tę argumentację prezentujemy stronie UE.

   Zgodnie z zapisami Traktatu Akcesyjnego od roku 2006 będzie możliwe uruchomienie rezerwy restrukturyzacyjnej w wysokości 416 126 ton mleka.

   Należy zdawać sobie sprawę, że po 1 maja 2004 powiększy się możliwość autentycznego wpływu Polski na kształt WPR, w tym na rozwiązania dotyczące wspólnotowej organizacji rynku mleka.

   4. Czy przewiduje Pan Premier możliwość pozwania przez Rząd Komisji Europejskiej do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości?

   Propozycje reformy WPR były przedmiotem dyskusji na Radzie Ministrów ds. Rolnictwa oraz grupach roboczych Rady, w tym na Specjalnym Komitecie ds. Rolnictwa. Po podpisaniu Traktatu Akcesyjnego od połowy kwietnia br. delegacja polska uczestniczy w charakterze obserwatora w pracach tych gremiów. W maju tego roku po licznych konsultacjach z partnerami społecznymi Rząd przyjął stanowisko ws. zaproponowanej reformy. Już wówczas w stanowisku polskim został podkreślony fakt, że zaproponowane w dokumencie nowe warunki funkcjonowania rolnictwa prowadzą do zmiany wynegocjowanych przez nasz kraj warunków akcesji. Zaznaczono, że decyzje dotyczące reformy powinny w pełni uwzględnić stanowiska nie tylko obecnych, ale i nowych Państw Członkowskich. Już wówczas została poparta idea oddzielenia płatności od produkcji (decoupling) z zaznaczeniem, że jakiekolwiek zmiany nie mogą prowadzić do pogorszenia warunków funkcjonowania polskiego sektora rolno-spożywczego i wsparcia obszarów wiejskich w stosunku do warunków uzgodnionych na szczycie w Kopenhadze.

   26 czerwca 2003 r. na szczycie w Luksemburgu uzgodniono ostateczny kształt reformy WPR dla obecnych państw członkowskich (UE 15), który był wynikiem osiągniętego w sprawie reformy kompromisu wśród krajów Piętnastki. Znacznie zmniejszono zakres modulacji oraz dano krajom członkowskim możliwość wypłacania części płatności bezpośrednich na dotychczasowych zasadach, tj. w powiązaniu z produkcją określonych upraw czy chowem określonych zwierząt. Z inicjatywy Polski do dokumentów końcowych zostały załączone Wspólne Deklaracje nowych państw członkowskich w sprawie reformy WPR.

   Strona polska przedstawiła następujące główne postulaty:

   - wyłączenie nowych płatności bezpośrednich do mleka z tytułu obniżek cen interwencyjnych w tym sektorze z mechanizmu stopniowego dochodzenia do pełnych płatności bezpośrednich (phasing-in);

   - rekompensaty dla polskich producentów żyta za zniesienie interwencji na tym rynku (podobnie jak dla producentów z Niemiec);

   - możliwość zastosowania w nowych krajach członkowskich okresu przejściowego na wprowadzenie zasady współzależności (cross-compliance) do czasu zakończenia okresu przejściowego na dochodzenie do pełnych płatności bezpośrednich.

   Na posiedzeniach Rady Ministrów UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa przedstawiciele Polski wielokrotnie zabierali głos i prezentowali stanowisko Rządu RP w sprawie reformy, wskazując na konieczność uwzględnienia postulatów krajów kandydujących. Niemniej jednak status aktywnego obserwatora ograniczał możliwości działań i pozwalał jedynie na prezentację stanowisk, bez możliwości bezpośredniego wpływu na decyzje podjęte dla państw UE 15 w Luksemburgu.

   We wrześniu br. Unia Europejska przyjęła projekt Rozporządzenia Rady reformującego WPR dla ˝15˝ - ustanawiającego wspólnotowe zasady dla schematów wsparcia bezpośredniego w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz ustanawiającego niektóre schematy wsparcia rolników oraz zmieniającego Rozporządzenia (EWG) Nr 2019/93, (WE) Nr 1452/2001, (WE) Nr 1453/2001, (WE) Nr 1454/2001, (WE) Nr 1868/94, (WE) Nr 1251/1999, (WE) Nr 1254/1999, (WE) Nr 1673/2000, (EWG) Nr 2358/71 oraz (WE) Nr 2529/2001.

   W dniu 27 października br. zostały przedstawione kandydatom projekty dokumentów, przygotowane przez Komisję Europejską, dotyczące reformy WPR oraz adaptacji Traktatu Akcesyjnego:

   - projekt rozporządzenia Rady dostosowującego Rozporządzenie (WE) Nr 1782/2003 ustanawiające postanowienia dotyczące systemów bezpośredniego wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz ustalające pewne schematy wsparcia dla rolników, Rozporządzenie (WE) Nr 1786/2003 w sprawie wspólnej organizacji rynku suszu paszowego oraz Rozporządzenie (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF) z tytułu przystąpienia Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji do Unii Europejskiej (COM(2003) 640), oraz

   - projekt decyzji Rady dostosowującej Akt Przystąpienia Czech, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji oraz zmian w Traktatach, na podstawie których utworzona jest Unia Europejska, w następstwie reformy Wspólnej Polityki Rolnej COM (2003) 643).

   Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po dokonaniu analizy stwierdził, że dokumenty te umożliwiają stopniowe włączenie państw kandydujących do zreformowanej Wspólnej Polityki Rolnej, niemniej jednak nie uwzględniają wcześniej zgłoszonych przez Polskę postulatów dotyczących:

   - przyznawania nowych płatności dla polskich producentów na równych zasadach z obecnymi krajami UE 15 (dotyczy mleka, a także roślin energetycznych i orzechów),

   - zapewnienia odpowiedniej do potrzeb kwoty mleka w przypadku przedłużenia obowiązującego do roku 2007/2008 systemu kwotowania.

   W dniu 4.11.03 na wniosek Ministra Rolnictwa, po akceptacji ZP KIE, materiał dotyczący uwag do projektu Decyzji Rady dostosowującej Akt Akcesji nowych krajów członkowskich oraz dostosowującej traktaty ustanawiające UE w związku z reformą Wspólnej Polityki Rolnej został skierowany na posiedzenie RM. W ślad za przyjęciem tej informacji będą przygotowane kolejne wystąpienia do odpowiednich organów UE.

   Na posiedzeniu COREPER II w dn. 5.11.03 podjęto decyzję, aby prace nad propozycjami KE w sprawie Adaptacji Traktatu Akcesyjnego do Reformy Wspólnej Polityki Rolnej były prowadzone przez grupę ds. rozszerzenia. Ambasador Polski zaproponował, aby przedstawione projekty rozporządzeń były dyskutowane w ramach grup roboczych Rady w obszarze rolnictwo. Polska uzyskała zapewnienie ze strony Prezydencji, iż w pracach grupy ds. rozszerzenia nad propozycjami aktów prawnych będą brać udział eksperci ds. rolnictwa z państw przystępujących do UE. Spotkania z udziałem przedstawicieli Polski odbywają się w Brukseli dwa razy w tygodniu, począwszy od dnia 11.11.03.

   W trakcie pierwszego posiedzenia grupy roboczej Prezydencja poinformowała, że przedmiotem obrad nie powinny być inne kwestie niż techniczne. Przedstawiciel Polski zaprezentował stanowisko w sprawie objęcia nowych płatności bezpośrednich mechanizmem phasing-in oraz utrzymania wysokości kwot mlecznych na okres 2007/2008-2013/2014.

   Podsumowując, należy podkreślić, że reforma WPR przyjęta dla krajów obecnej ˝15˝ UE przyniesie wiele korzystnych dla Polski elementów, a także pewne zagrożenia dla niektórych sektorów rolnictwa, szczególnie mleka.

   Na obecnym etapie prac utrzymują się rozbieżności interpretacyjne w odniesieniu do zapisów Traktatu Akcesyjnego i jego adaptacji do wprowadzanej przez kraje obecnej ˝15˝ UE reformy WPR.

   Mając na uwadze, że rozstrzygnięcia dotyczące przeniesienia postanowień reformy WPR na zapisy Traktatu Akcesyjnego będą miały istotny wpływ na polski sektor mleczarski, strona polska wykorzysta wszystkie możliwości prawne i polityczne uzyskania takich rozwiązań w zakresie reformy WPR, które uwzględniałyby interesy polskiego sektora rolno-spożywczego.

   Z poważaniem

   Minister

   Wojciech Olejniczak

   Warszawa, dnia 12 grudnia 2003 r.