Odpowiedź ministra-członka Rady Ministrów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5404

w sprawie certyfikatów unijnych

   W nawiązaniu do pisma Pana Marszałka D. Tuska z 31 października 2003 r. przekazuję odpowiedź na interpelację Pani Poseł Marii Zbyrowskiej oraz Pana Posła Adama Ołdakowskiego w sprawie certyfikatów unijnych.

   Oznaczenie CE

   Od dnia przystąpienia Polski do UE przestanie funkcjonować dotychczasowa certyfikacja obowiązkowa i wszystkie wyroby objęte dyrektywami nowego podejścia (por. tabela poniżej) przed wprowadzeniem na rynek będą musiały posiadać oznaczenie CE. Produkt, aby mógł uzyskać wspólnotowe oznaczenie CE, musi przejść odpowiednie procedury oceny zgodności. W przypadku wyrobów prostych w procedurze wydania certyfikatu upoważniającego do używania znaku CE nie jest konieczny udział upoważnionej jednostki oceny zgodności. Producent sam w oparciu o zastosowanie się do tzw. zharmonizowanej europejskiej normy może, na własną odpowiedzialność, deklarować, że jego wyrób spełnia zasadnicze wymogi dyrektyw nowego podejścia i umieszczać oznaczenie CE na wyrobie.

   W stosunku do wyrobów nieobjętych dyrektywami nowego podejścia będzie mógł funkcjonować system dobrowolnego znakowania. Znaki dobrowolne zaświadczą o określonych cechach danego wyrobu (np.: wyrób przyjazny dla środowiska - znak ekologiczny; wyrób wysokiej jakości - znak jakości; wyrób ekologiczny - znak certyfikowanego rolnictwa ekologicznego; wyrób spełniający wymagania Polskich Norm - znak zgodności z Polską Normą; wyrób spełniający wymagania Norm Europejskich - Keymark itd.).

   Pełne dostosowanie polskiego systemu oceny zgodności do standardów wspólnotowych nastąpi z dniem wejścia Polski do UE. Na mocy ustawy o systemie oceny zgodności sukcesywnie przygotowywane są przepisy wprowadzające wspólnotowe dyrektywy nowego podejścia zawierające zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska. Stan prac dostosowawczych w tym zakresie został przedstawiony w tabeli.

   Rząd prowadzi działania informacyjne skierowane do podmiotów, których będą dotyczyły zmiany wynikające z wejścia Polski do Unii Europejskiej.

   Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej organizuje szkolenia i seminaria dla pracowników z sektora przemysłu i handlu w zakresie prawa UE i prawa krajowego, związanego z przepisami wynikającymi z dyrektyw ˝nowego podejścia˝, ze szczególnym uwzględnieniem następujących dyrektyw: niskonapięciowej, maszynowej, kompatybilności elektromagnetycznej, dotyczącej hałasu oraz emisji zanieczyszczeń wytwarzanych przez silniki spalinowe pojazdów nie drogowych.

   Ponadto są udostępniane nieodpłatnie materiały szkoleniowe, w szczególności:

   1. Przewodnik ˝Wdrażanie dyrektyw opartych na koncepcji nowego i globalnego podejścia˝.

   2. Poradnik dla przedsiębiorców - Integracja z Unią Europejską - (w wersji książkowej i na CD).

   3. Informatory dla polskich podmiotów gospodarczych dot. wybranych dyrektyw (maszynowej, niskonapięciowej, hałasowej, Atex - atmosfery wybuchowe).

   4. Zestaw czterech broszur na temat:

   Ponadto szkolenia w zakresie unijnego systemu oceny zgodności organizowane są również przez organy samorządowe, stowarzyszenia oraz firmy prywatne.

   Przy Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej działa Centrum Informacji Europejskiej. Powołano sieć 35 Regionalnych Centrów Informacji Europejskiej (RCIE). RCIE prowadzą otwarte punkty informacyjne, gdzie można uzyskać informacje na temat integracji europejskiej oraz otrzymać podstawowe dokumenty, publikacje i inne materiały informacyjne (w postaci baz danych, opracowań, analiz), jak również skorzystać z dostępu do internetu oraz z pomocy konsultantów. RCIE organizują szkolenia i konferencje, podczas których można uzyskać szczegółowe informacje odnoszące się do technicznych aspektów integracji Polski z Unią Europejską. Bogaty zasób informacji na temat integracji europejskiej, w tym na temat konsekwencji wynikających dla polskich obywateli i przedsiębiorców z wejścia Polski do UE, znajduje się na stronach internetowych UKIE.

   System HACCP

   System HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point System) to sposób postępowania mający na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń z punktu widzenia jakości zdrowotnej żywności oraz ryzyka wystąpienia zagrożeń podczas przebiegu wszystkich etapów procesu produkcji i obrotu żywnością. System ten ma również na celu określenie metod ograniczania zagrożeń oraz ustalenie działań naprawczych.

   Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 października 2003 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz niektórych innych ustaw (oczekuje na publikację) kierujący zakładem lub osoba przez niego upoważniona jest obowiązany wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przepisy te w zakresie wprowadzania zasad systemu HACCP obowiązują od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Obowiązek wdrożenia systemu HACCP dotyczy wszystkich przedsiębiorców produkujących lub wprowadzających do obrotu żywność za wyjątkiem producentów na etapie produkcji pierwotnej (tzn. produkcji, chowu lub uprawy produktów pierwotnych, włącznie ze zbieraniem plonów, łowiectwem, łowieniem ryb, udojem mleka oraz wszystkimi etapami produkcji zwierzęcej przed ubojem, a także zbiorem roślin rosnących w warunkach naturalnych), którzy w celu zapewnienia właściwej jakości zdrowotnej oraz zasad higieny, obowiązani są wdrożyć i stosować zasady dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) i dobrej praktyki higienicznej (GHP). Ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków lub różnic w zakresie obowiązku stosowania systemu HACCP w odniesieniu do małych przedsiębiorców, bowiem obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa zdrowia konsumentów jest celem nadrzędnym i jest niezależny od wielkości przedsiębiorstwa.

   Koszty dotyczące wprowadzania systemu HACCP związane są z wielkością przedsiębiorstwa i rodzajem produkcji. Zgodnie z obowiązującym prawem wdrożenie zasad systemu HACCP nie wymaga uzyskania certyfikatu wystawianego przez jakiekolwiek instytucje państwowe lub firmy audytorskie. Poddanie się ocenie w celu uzyskania certyfikatu systemu HACCP jest całkowicie dobrowolne (podobnie jak ma to miejsce w przypadku certyfikacji w zakresie jakości żywności na zgodność z normą ISO 9000). Należy podkreślić, że redukcja kosztów drożenia systemu HACCP jest możliwa wówczas, gdy zasady systemu HACCP dla danego zakładu zostaną opracowane we własnym zakresie przez przedsiębiorców z wykorzystaniem wskazówek zawartych w odpowiednich poradnikach (art. 30 ust. 2). Poradniki te opracowują przedsiębiorcy lub związki zrzeszające przedsiębiorców produkujących lub wprowadzających żywność do obrotu przy udziale organizacji konsumenckich oraz w konsultacji z zainteresowanymi stronami działającymi w zakresie bezpieczeństwa żywności. Podlegają one ocenie pod względem zgodności z wymaganiami higieny przez organy urzędowej kontroli żywności - zgodnie z zakresem kompetencji (art. 30a ust. 1). W poradnikach będą uwzględniane potrzeby i możliwości w szczególności tych podmiotów, które ze względu na wielkość zakładu oraz rodzaj produkowanej lub wprowadzanej do obrotu żywności:

   1. prowadzą działalność na potrzeby rynków lokalnych (w gminie na terenie której znajduje się zakład lub gminach sąsiadujących),

   2. produkują żywność lub stosują surowce do produkcji żywności zgodnie z tradycyjnymi metodami, ustalonymi wieloletnią praktyką lub tradycją charakterystyczną dla danej żywności,

   3. prowadzą działalność w regionach szczególnych ze względu na położenie geograficzne lub dostępność do zaopatrzenia.

   Dotychczas opracowano 12 poradników z zakresu wdrażania zasad systemu HACCP oraz dobrej praktyki higienicznej (GHP) oraz dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) dla różnych branż przemysłu spożywczego.

   Staraniem Głównego Inspektora Sanitarnego wydrukowane zostały przez Fundację Programów Pomocy dla Rolnictwa:

   1. Poradnik dla przedsiębiorcy - Zasady GHP/GMP oraz systemu HACCP w zakładach żywienia zbiorowego.

   2. Poradnik dla przedsiębiorcy - Zasady GHP/GMP oraz system HACCP jako narzędzie zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności.

   3. Poradnik dla kierujących zakładem - Wdrażanie systemu HACCP w małych i średnich przedsiębiorstwach sektora żywnościowego.

   Następujące poradniki zostały opracowane przez Polską Federację Producentów Żywności:

   4. Higiena cukru w europejskim przemyśle cukrowniczym.

   5. Przewodnik wdrażania ogólnych zasad higieny żywności i systemu HACCP w zakładach przemysłu makaronowego.

   6. Wskazówki dotyczące dobrej praktyki higienicznej w produkcji przetworów mlecznych.

   7. Przewodnik dobrej praktyki higienicznej dla przemysłu soków owocowych.

   8. Kodeks dobrej praktyki higienicznej dla produkcji lodów jadalnych.

   9. Kodeks dobrej praktyki higienicznej dla europejskiego przemysłu młynarskiego.

   10. Kodeks higieny dla margaryn i tłuszczów do smarowania.

   11. Przewodnik dobrej praktyki higienicznej dla produkcji mrożonej żywności.

   12. Przewodnik dobrych praktyk higienicznych CAOBISCO (wyroby czekoladowe i cukiernicze).

   Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w ramach realizacji Programu rozwoju handlu wewnętrznego do 2003 roku podjęło inicjatywę zorganizowania szkoleń edukacyjno-informacyjnych z zakresu potrzeb i wymagań systemu HACCP dla przedsiębiorców sprzedających żywność. Do końca 2003 r. roku takie szkolenia odbędą się w Poznaniu, Zielonej Górze, Białymstoku, Katowicach, Krakowie, Wrocławiu, Opolu, Rzeszowie iBydgoszczy. Udział w szkoleniach jest bezpłatny. Przewidywane jest przeszkolenie minimum 500 osób. Obecnie przeprowadzane szkolenia mają charakter pilotażowy. W przyszłym roku planowane jest przeprowadzenie szkoleń na szerszą skalę dla większej grupy przedsiębiorców i handlowców.

   Proces wdrożenia zasad systemu HACCP jest wspierane ze środków publicznych, w tym ze środków pomocowych Unii Europejskiej.

   W ramach Działania 1 programu SAPARD współfinasowane mogą być inwestycje, których celem jest wdrożenie zasad systemu HACCP. Beneficjentami mogą być przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie przetwórstwa mleka, ryb, owoców i warzyw oraz uboju, rozbioru lub przetwórstwa mięsa a także usługowego przechowywania towarów zamrożonych lub schłodzonych pochodzących z przetwórstwa w ww. zakresie działalności. Beneficjentami mogą być również grupy producentów rolnych oraz ich związki w rozumieniu przepisów ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach. W ramach Działania 1 SAPARD nie mogą być jednak finansowane inwestycje na poziomie handlu detalicznego.

   W ramach czterech Rocznych Umów Finansowych (RUF 2000, RUF 2001, RUF 2002, RUF 2003) został przyznany Polsce limit środków finansowych w wysokości ok. 1 259,7 mln PLN przeznaczonych na współfinasowanie inwestycji w ramach Działania 1 programu SAPARD. Do 15 października 2003 r. zostały zawarte umowy na łączną sumę odpowiadającą 24,76 proc. przyznanego limitu. Instytucją odpowiedzialną za przyjmowanie wniosków jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

   Współinasowanie analogicznych inwestycji zostało przewidziane w projekcie Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój obszarów wiejskich 2004-2006. Projekt ten przewiduje możliwość współfinansowania do 50 proc. kosztu kwalifikowalnego inwestycji mającej na celu dobrowolne wprowadzenie systemów kontroli jakości, certyfikacji i atestacji, takich jak standardy ISO (Vision 2000, ISO 9000, ISO 14000), EMAS, itd. Pomoc zostanie skierowana do przedsiębiorstw rolno-przemysłowych oraz innych przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego i/lub marketingu.

   Ponadto przedsiębiorcy mogą ubiegać się w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości o dotacje na wdrażanie m.in. systemu HACCP z funduszy programu PHARE 2000 w ramach programu ˝Wstęp do jakości˝. Przedsiębiorcy mogą ubiegać się również o dofinansowanie usług doradczych i szkoleniowych związanych z podnoszeniem jakości produktów i usług. Minimalna kwota dotacji wynosi 1000 EUR, a maksymalna 10000 EUR, jednak nie więcej niż 60% kosztów kwalifikowanych netto. Program ˝Wstęp do Jakości˝ będzie kontynuowany również w ramach programu PHARE 2002, którego uruchomienie przewiduje się w styczniu 2004 r.

   Przedsiębiorcy województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego i śląskiego, a od grudnia 2003 r. przedsiębiorcy z całego kraju mogą uczestniczyć w szkoleniach finansowanych z programu PHARE Rozwój Zasobów Ludzkich w zakresie podnoszenia kwalifikacji kadr, m.in. z zakresu wprowadzania systemu HACCP.

   Minister

   Danuta Hübner

   Warszawa, dnia 26 listopada 2003 r.