Odpowiedź prezesa Urzędu Zamówień Publicznych

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5268

w sprawie ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Marii Zbyrowskiej w sprawie nowelizacji ustawy o zamówieniach publicznych, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   W dniu 20 października 2003 roku weszła w życie ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 roku o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych (Dz.U. z 2003 r. Nr 165 poz. 1591). Celem uchwalenia ustawy była zmiana nieprecyzyjnych lub wadliwych przepisów utrudniających realizację zadań publicznych przez zamawiających oraz dostęp przedsiębiorców do rynku zamówień publicznych. Przepisy te, umożliwiając nadużywanie prawa, podważały bowiem zaufanie stron postępowania do rozwiązań prawnych obowiązujących w systemie zamówień publicznych. Podstawowym celem nowelizacji było:

   - odbiurokratyzowanie procesu udzielania zamówień publicznych,

   - ułatwienie udziału przedsiębiorców w rynku zamówień,

   - stworzenie mechanizmów ułatwiających eliminowanie niekorzystnych zjawisk z systemu zamówień publicznych,

   - eliminacja niespójności legislacyjnych utrudniających poprawne stosowanie przepisów ustawy.

   Wprowadzone w wyniku nowelizacji zmiany dotyczyły sposobu obliczania wartości szacunkowej zamówienia, zakresu stosowania ustawy przez państwowe jednostki organizacyjne wykonujące zadania z zakresu użyteczności publicznej, przesłanek wykluczenia z udziału w postępowaniu, składu komisji przetargowej, uprawnień organizacji zrzeszających przedsiębiorców do wnoszenia środków odwoławczych poszerzenia zakresu jawności postępowań oraz funkcjonowania arbitrażu.

   Konieczność wprowadzenia zmian objętych nowelizacją jeszcze przed uchwaleniem nowej ustawy Prawo zamówień publicznych wynikała z analizy funkcjonowania rynku zamówień oraz opinii oferentów i zamawiających w tym zakresie. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy w dniu 21 grudnia 2002 roku, przekazując Marszałkowi Sejmu 10 stycznia 2003 r. W trakcie prac parlamentarnych do projektu przedłożonego przez Radę Ministrów zgłoszono szereg propozycji dotyczących udzielania zamówień przez publiczne szkoły wyższe, jednostki badawczo-rozwojowe, a także zamówień udzielanych w celu przygotowywania przedstawień teatralnych. W związku z niezgodnością istotnej części z nich z prawem Unii Europejskiej i koniecznością uzyskiwania opinii właściwych organów w tym zakresie prace parlamentarne nad projektem ustawy zakończyły się dopiero 29 sierpnia 2003 roku. W świetle powyższego nie znajduje uzasadnienia teza, iż nowelizacja była wprowadzana w niezwykle szybkim tempie.

   Omówiony zakres nowelizacji i znaczenie wprowadzanych zmian dla poprawnego funkcjonowania systemu zamówień publicznych nie pozwalają zgodzić się z poglądem, iż podstawowym celem nowelizacji było dokonanie zmian w funkcjonowaniu arbitrażu. Pragnę jednocześnie wyjaśnić, iż w stosunku do obecnego stanu faktycznego ustawa nie wprowadza nowych rozwiązań dotyczących wymogów stawianych arbitrom wpisanym na listę prowadzoną przez Prezesa Urzędu. Wśród arbitrów wpisanych na listę znajdują się bowiem osoby nieposiadające wyższego wykształcenia, których znajomość problematyki związanej z udzielaniem zamówień zapewnia odpowiedni poziom orzecznictwa. Kwestia konieczności posiadania wyższego wykształcenia przez arbitrów była dyskutowana podczas prac Komisji Gospodarki nad projektem ustawy. Decyzją Komisji zmiana taka nie była jednak rekomendowana Sejmowi. Jednocześnie pragnę wyjaśnić, iż mimo dokonanych zmian delegacji ustawowej dotyczącej wydania rozporządzenia regulującego warunki i tryb kwalifikacji na listę arbitrów obecnie nie przewiduje się dokonywania jakichkolwiek wpisów na tę listę. Zmiana miała jedynie zapewnić zgodność wspomnianej delegacji z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Powyższą sytuację zmienia natomiast projekt nowej ustawy Prawo zamówień publicznych, który przewiduje nabór nowych osób na listę arbitrów, wymieniając jednocześnie wśród warunków stawianych kandydatom na arbitrów konieczność posiadania wyższego wykształcenia. Wśród szeregu zmian proponowanych w nowelizacji znalazła się również zmiana przepisów dotyczących sposobu wyznaczania arbitrów, orzekających w postępowaniu odwoławczym. Ustawa o zamówieniach publicznych w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji, tj. po 20 października 2003, przyznaje takie prawo Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych. Zmiana ta, likwidując oczekiwanie stron, iż wyznaczony przez nie arbiter będzie rzecznikiem ich interesów nie zaś osobą bezstronną, dążącą z najwyższą starannością do rozstrzygnięcia sporu pomiędzy stronami na podstawie przepisów prawa, ogranicza możliwość nieformalnego wpływu uczestników na wynik postępowania. Służy więc poprawności wydatkowania środków publicznych oraz w istotny sposób utrudnia podejmowanie działań o charakterze korupcyjnym. Zmiana ta powoduje również, iż skład zespołu arbitrów będzie dostosowany do przedmiotu odwołania, podnosząc dzięki temu poziom orzecznictwa i zapewniając bardziej efektywne gospodarowanie środkami publicznymi. Konsekwencją wprowadzonych zmian jest przyjęcie przez Prezesa UZP zobiektywizowanych kryteriów wyznaczania składów orzekających, polegających na losowaniu arbitrów spośród osób posiadających przygotowanie merytoryczne adekwatne do przedmiotu odwołania.

   Ze względu na znaczenie zmian w systemie zamówień publicznych wprowadzonych wskutek omawianej nowelizacji projekt ustawy był przedmiotem opinii Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, która pozytywnie odniosła się do proponowanych rozwiązań, zwracając uwagę, iż projektowane przepisy służą zwiększeniu jawności i poprawności udzielania zamówień oraz eliminowaniu zjawisk o charakterze korupcyjnym.

   Odnosząc się do pytania Pani Poseł dotyczącego zwiększenia kontroli nad realizacją zamówień publicznych, pragnę uprzejmie wyjaśnić, że w skierowanym do Sejmu projekcie Prawa zamówień publicznych problematyce kontroli zamówień poświęcono szczególną uwagę. Projektowane rozwiązania stwarzają możliwość kontroli postępowań zarówno przed udzieleniem zamówienia, jak i w trakcie jego wykonywania. Zupełną nowość w stosunku do obecnie obowiązującej ustawy stanowią przepisy umożliwiające tzw. kontrolę uprzednią, która ma na celu zapobieganie nieprawidłowościom w trakcie udzielania zamówień.

   Zaproponowane rozwiązania w tym zakresie przewidują, iż w postępowaniach, których wartość przekracza 5 milionów euro, w przypadku gdy przedmiotem zamówienia są dostawy lub usługi, albo 10 milionów euro, gdy przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, organ nadzorczy lub założycielski podmiotu zobowiązanego do stosowania ustawy sprawdzi poprawność przygotowania Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia przed ogłoszeniem postępowania. W pracach komisji przetargowej dokonującej wyboru najkorzystniejszej oferty obligatoryjny będzie udział niezależnego obserwatora wyznaczanego spośród osób wpisanych na listę arbitrów. Ponadto przed zawarciem umowy w sprawie zamówienia publicznego wszystkie postępowania tej wartości będą poddane kontroli Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. W postępowaniach o mniejszej wartości przedmiotu zamówienia kontrola taka będzie miała charakter wyrywkowy i będzie przeprowadzana na podstawie doboru próby celowej.

   Projekt ustawy prawo zamówień publicznych przewiduje również kompetencje Prezesa Urzędu do prowadzenia kontroli wszelkich postępowań w okresie 3 lat od dnia ich udzielenia. Utrzymuje także przepisy dotyczące kompetencji sądów powszechnych w zakresie stwierdzania nieważności umów, do zawarcia których doszło w wyniku postępowania przeprowadzonego z istotnym naruszeniem prawa.

   Ostatnie pytanie Pani Poseł dotyczące sprzedaży majątku państwowego nie dotyczy materii zamówień publicznych. Zakres przedmiotowy ustawy o zamówieniach publicznych dotyczy jedynie nabywania dostaw usług i robót budowlanych przez podmioty sektora finansów publicznych oraz inne podmioty zobowiązane do stosowania ustawy. Problematyka sprzedaży majątku nie mieści się więc w zakresie tej regulacji.

   Łączę wyrazy szacunku

   Prezes Urzędu Zamówień Publicznych

   Tomasz Czajkowski

   Warszawa, dnia 17 listopada 2003 r.