Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5220

w sprawie narastającego problemu porzucania noworodków przez matki i trudności w procesie adopcyjnym

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację poselską posłów Andrzeja Wojtyły i Ireneusza Niewiarowskiego w sprawie narastającego problemu porzucania noworodków przez matki i trudności w procesie adopcyjnym uprzejmie informuję, że powyższy problem pozostaje w kręgu zainteresowania stosownych resortów.

   Powodem zjawiska polegającego na porzucaniu noworodków jest między innymi trudna sytuacja finansowo-socjalna matek spowodowana brakiem pracy, a także brakiem dostatecznego wsparcia ze strony rodziny. Na gruncie obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 414, ze zm.) każdy, kto znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, może zwrócić się do organów administracji rządowej i samorządowej o udzielenie pomocy społecznej. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności m.in. z powodu ubóstwa, bezrobocia, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności. Do zadań z zakresu pomocy społecznej realizowanych przez powiat należy prowadzenie i organizowanie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, a także tworzenie i wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie. W systemie pomocy społecznej funkcjonują również domy dla samotnych matek i kobiet w ciąży.

   Działaniem mającym na celu eliminację zjawiska związanego z porzucaniem noworodków jest właściwa edukacja dzieci i młodzieży, prowadzona już w szkole podstawowej. W klasach V i VI jest wykładany przedmiot ˝wychowanie do życia w rodzinie˝, w ramach którego odbywają się zajęcia dotyczące wychowania seksualnego. Przedmiot ten zajmuje 14 godzin rocznie. W szkołach średnich natomiast odbywają się lekcje wiedzy o społeczeństwie. Pomocy w zakresie problemów rodzinnych lub osobistych mogą udzielać nie tylko nauczyciele, ale zatrudnieni w szkołach pedagodzy szkolni.

   Odnosząc się natomiast do kwestii związanej z adopcją dzieci porzuconych, zauważyć należy, że zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami prawnymi adopcja musi zostać poprzedzona orzeczeniem pozbawiającym biologicznych rodziców władzy rodzicielskiej. Na tym etapie postępowania mogą się zrodzić pewne trudności związane np. z odnalezieniem rodziców dziecka. Sprawa o pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzi ze strony sądu obowiązek zgromadzenia szczegółowego materiału dowodowego i przeprowadzenie jego wnikliwej oceny, a niekiedy zasięgnięcia opinii biegłych z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego. Powyższe okoliczności mają niewątpliwie wpływ na szybkość postępowania, ale są jednocześnie konieczne, aby można było rozpocząć proces adopcyjny. Przed orzeczeniem przysposobienia sąd opiekuńczy może określić sposób i czas trwania kontaktów przysposabiającego z przysposabianym. Okres próby został wprowadzony do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nowelą z dnia 26 maja 1995 r. Polega on na ustaleniu wspomnianych wyżej kontaktów przysposabiającego z przysposabianym. Przepisy nie określają długości okresu preadopcyjnego. Ustala go więc sąd, mając na uwadze przede wszystkim dobro przysposabianego i cele, którym ma służyć ten okres.

   Okres preadopcyjny ma zapobiegać nieprzemyślanym adopcjom i dlatego też m.in. w przypadku adopcji krajowej ma charakter fakultatywny, zaś w przypadku adopcji zagranicznej - obligatoryjny. Ustanowienie okresu próbnego ma ułatwić sądowi dokonanie oceny zasadności przysposobienia, natomiast przysposabiającemu umożliwia bliższe zapoznanie się z dzieckiem, określenie potrzeb, uzyskanie wiedzy o rozwoju fizycznym i psychicznym i nawiązanie więzi uczuciowej.

   Jeżeli więc w niektórych przypadkach procedura związana z adopcją dziecka przedłuża się, to problem ten nie jest związany z brakiem w tym zakresie stosownych uregulowań prawnych, ale z koniecznością wnikliwego i szczegółowego zbadania sprawy.

   W chwili obecnej w Ministerstwie Sprawiedliwości nie są prowadzone prace związane ze zmianą przepisów o przysposobieniu.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Tadeusz Wołek

   Warszawa, dnia 12 listopada 2003 r.