Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5182

w sprawie skutków wprowadzenia 22% stawki podatku VAT w budownictwie oraz potrzeby opracowania ustawy o Narodowym Programie Społecznego Budownictwa Mieszkaniowego

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 16 października 2003 r. znak: SPS-0202-5182/03 interpelacją Pana Posła Waldy Dzikowskiego w sprawie opracowania ustawy o Narodowym Programie Budownictwa Społecznego uprzejmie wyjaśniam.

   Polska zobowiązana jest do dostosowania przepisów podatkowych do norm Unii Europejskiej. W związku z tym stosowana preferencyjna stawka podatku od towarów i usług na materiały budowlane nie może zostać utrzymana po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Dyrektywy Unii nie przewidują bowiem żadnych stawek preferencyjnych dla tego typu towarów. Załącznik H do Szóstej Dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC z późn. zm.), zawierający wykaz towarów i usług, które mogą podlegać obniżonym stawkom podatku, nie przewiduje możliwości wprowadzenia obniżonej stawki podatku na materiały budowlane. Dlatego też nie jest również możliwe zastosowanie w polskich regulacjach prawa podatkowego obniżonej stawki podatku od towarów iusług na sprzedaż materiałów budowlanych, w tym przeznaczonych wyłącznie do wykorzystania w mieszkalnictwie. Wzwiązku z tym projekt nowej ustawy opodatku od towarów iusług przewiduje opodatkowanie materiałów budowlanych w wysokości stosowanej wPolsce stawki podstawowej. Podkreślam przy tym, że żaden z krajów Unii Europejskiej nie stosuje stawki obniżonej na materiały budowlane.

   Załącznik H przewiduje natomiast obniżoną stawkę VAT na budowę, remont lub przebudowę budynków mieszkalnych i ich części, realizowanych wramach budownictwa społecznego. Dlatego też, co do zasady, należy zgodzić się z tezą przedstawioną w piśmie Pana Posła z dnia 10 października 2003 r., żew celu zachowania możliwości stosowania obniżonej stawki VAT wbudownictwie o charakterze społecznym należałoby opracować projekty regulacji prawnych definiujących tę kategorię budownictwa.

   Nie są tu jednak konieczne doraźne, bardzo szybkie działania, które musiałyby znaleźć zastosowanie przed dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej, tj. do dnia 1maja 2004r. Polska bowiem, w wyniku dodatkowych negocjacji zUnią Europejską, uzyskała prawo do stosowania wokresie przejściowym, tj. do dnia 31 grudnia 2007 r., obniżonej stawki podatku od towarów i usług, nie mniejszej niż 7%, m.in. w zakresie budowy, remontu imodernizacji budynków mieszkalnych, nieświadczonych wramach programu ocharakterze społecznym oraz na dostawę budynków mieszkalnych lub części budynków mieszkalnych przed pierwszym zasiedleniem. W związku zpowyższym w rządowym projekcie ustawy o podatku od towarów i usług przekazanym do SejmuRP przedstawiono propozycje, zgodnie z którymi dodnia 31 grudnia 2007r. obowiązywać będzie nadal stawka w wysokości 7% wodniesieniu do robót budowlano-montażowych oraz remontów związanych zbudownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą oraz obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych.

   Stosowanie obniżonej stawki podatku od towarów i usług wprzedstawionym powyżej zakresie stwarza możliwość wyeliminowania ruchów wzrostowych cen obiektów budownictwa mieszkaniowego, a także usług budowlanych związanych z budową lub remontem obiektów mieszkaniowych, w związku ze zmianą systemu opodatkowania, przynajmniej do 31 grudnia 2007r., mimo wzrostu stawki podatku VAT na materiały budowlane. System podatku od towarów i usług pozwala bowiem podatnikom dokonującym sprzedaży produktów, na które stosowana jest obniżona stawka podatku VAT, obniżać podatek należny o podatek naliczony, a nawet otrzymywać zwrot nadwyżki podatku naliczonego (zapłaconego np. przy zakupie materiałów) nad podatkiem należnym od dokonanej sprzedaży. Zasady te mogą nawet przyczynić się do rozwoju legalnie działających firm świadczących usługi budowlane iograniczenia szarej strefy w tej sferze działalności gospodarczej.

   Pragnę również zauważyć, że w toku prac w Komisji Europejskiej nad załącznikiem H do Szóstej Dyrektywy jest rozpatrywana również propozycja dotycząca sektora budowlanego, która przewiduje możliwość objęcia stawką obniżoną dostawy, budowy, renowacji, przebudowy i naprawy budynków mieszkalnych, niezależnie od tego, czy czynności te są wykonywane w ramach polityki społecznej. Polska popiera wprowadzenie zmian do tej dyrektywy wzakresie opodatkowania budownictwa mieszkaniowego. Wzwiązku z tym, mimo że jest to na razie tylko wstępna propozycja, która będzie przedmiotem dalszych prac w organach Unii Europejskiej, może okazać się, że przyjęcie proponowanych zmian spowoduje, że opracowanie przedmiotowej ustawy oNarodowym Programie Społecznego Budownictwa Mieszkaniowego może okazać się przedwczesne lub że trzeba będzie przyjąć inne założenia wyjściowe do budowy takiego programu.

   Ponadto uprzejmie informuję, że Rząd w dniu 29 lipca 2003r. przyjął ˝Program budownictwa mieszkań dla osób wymagających pomocy socjalnej˝, opracowany we współpracy Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej oraz Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Kompleksowe wdrożenie tego programu planowane jest w latach następnych (tj. począwszy od 2005r.), natomiast do czasu przyjęcia systemowych rozwiązań i uchwalenia docelowej ustawy pomoc gminom w zakresie pomocy osobom zagrożonym bezdomnością byłaby udzielana w ramach pilotażu.

   Określenie szczegółowych zasad programu pilotażowego, zwłaszcza źródeł jego finansowania, wymaga w chwili obecnej osiągnięcia porozumienia pomiędzy zainteresowanymi resortami. Zgodnie z przyjętą w Urzędzie Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast roboczą koncepcją, pomoc finansowa wramach pilotażu kierowana byłaby do gmin i polegała na finansowym wsparciu przedsięwzięć polegających na adaptacji istniejących budynków niemieszkalnych na budynki mieszkalne z lokalami socjalnymi lub domy dla bezdomnych.

   Zgodnie z przyjętym przez Radę Ministrów ˝Programem budownictwa mieszkań dla osób wymagających pomocy socjalnej˝, etap docelowy programu przebiegał będzie w dwóch kierunkach. Pierwszy z nich to działania skierowane do grup i osób dotkniętych lub zagrożonych trwałą marginalizacją iwykluczeniem społecznym. Działania te oparte będą na ustawie o domach socjalnych, która określić ma następujące elementy:

   - definicję domów socjalnych podzielonych wg kryteriów przyczyny itrwałości bezdomności (noclegownie, schroniska socjalne, pensjonaty socjalne, mieszkania chronione itp.),

   - standardy i normy budowlane domów socjalnych,

   - funkcjonowanie domów - czas pobytu, funkcje, odpowiedzialność gminy iorganizacji pozarządowej,

   - zasady przyznawania miejsca w domach socjalnych oraz zobowiązań iodpłatności mieszkańców lub rzeczowego świadczenia usług,

   - zasady wsparcia gmin i organizacji pozarządowych w budowie nowych mieszkań oraz adaptacji budynków w formie dofinansowania kosztów przedsięwzięcia oraz kredytów.

   Finansowanie programu docelowego odbywałoby się przede wszystkim przy udziale środków budżetu państwa. Podstawowym warunkiem ubiegania się przez gminy i organizacje pozarządowe odofinansowanie inwestycji byłoby zaangażowanie środków własnych na poziomie określonym w ustawie.

   Kierunek drugi to działania skierowane do osób zagrożonych utratą mieszkania z przyczyn ekonomicznych, a także osób, które mają utrudnioną możliwość pozyskania mieszkania. Konieczna jest tu reforma systemu wsparcia dochodów lokatorów, polegająca na uporządkowaniu dotychczasowych kryteriów przyznawania dodatków mieszkaniowych oraz zasad i trybu ich przyznawania.

   Innym systemem zaspokajania potrzeb mieszkaniowych przewidzianym dla gospodarstw domowych osiągających średnie dochody, które nie pozwalają wprawdzie na nabycie mieszkania na własność, ale umożliwiają pokrywanie opłat związanych z najmem lokalu, jest program społecznego budownictwa czynszowego. Ten program finansowany jest poprzez Krajowy Fundusz Mieszkaniowy, ulokowany w Banku Gospodarstwa Krajowego, który udziela długoterminowych kredytów budowlanych o preferencyjnym oprocentowaniu. Zarówno długość okresu spłaty tych kredytów (średnio około 50 lat), jak i ich wysokość oprocentowania - 4,5% nie znajduje odpowiednika w ofertach kredytowych innych banków. Krajowy Fundusz Mieszkaniowy od 1996 r. współfinansował budowę ponad 51 000 mieszkań, z których 42 027 zostało oddanych do użytku. W planie finansowym Krajowego Funduszu Mieszkalnictwa na 2003r. zakłada się udzielenie kredytów na budowę ponad 18 000 mieszkań na wynajem, jednak przewiduje się, że nie nastąpi wykonanie tego planu (za 3 kwartały br. wykonanie wyniosło 51,51%).

   Niezależnie od powyższych działań, prowadzone są również analizy iprace w zakresie innych możliwości zmierzających do ograniczenia skutków społecznych wprowadzanych zmian wpodatku VAT w budownictwie mieszkaniowym. Rozwiązania te, poza celem łagodzenia skutków społecznych związanych zwprowadzeniem zmian w podatku VAT, muszą również uwzględniać możliwości budżetu oraz dążenie do zachowania przejrzystości systemu izabezpieczenia przed ewentualnymi nadużyciami.

   Podsekretarz stanu

   Elżbieta Mucha

   Warszawa, dnia 14 listopada 2003 r.