Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5157

w sprawie interpretacji i przestrzegania przepisów Kodeksu pracy

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację posła Andrzeja Grzesika w sprawie interpretacji i przestrzegania przepisów Kodeksu pracy, przesłaną przy piśmie z dnia 15 października br., znak: SPS - 0202 - 5157/03,uprzejmie informuję, iż podniesiony w interpelacji problem niewypłacania pracownikom wynagrodzeń i innych świadczeń pieniężnych z tytułu wykonywanej pracy był już wcześniej przedmiotem wystąpień różnych środowisk oraz interpelacji poselskich.

   Podobnie jak przy okazji wcześniejszych interpelacji dotyczących tej problematyki, pragnę poinformować, iż Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej uznał za konieczne podjęcie działań zmierzających do wyjaśnienia zjawiska, zwiększających skuteczność egzekwowania należnych wynagrodzeń, a także do przeciwdziałania omawianemu zjawisku. Działania te były realizowane we współpracy z Radą Ochrony Pracy, Państwową Inspekcją Pracy, a także z partnerami społecznymi.

   Wskazane w interpelacji zjawisko niewypłacania wynagrodzeń jest niestety powszechne, wywołuje konflikty i niezadowolenie społeczne. Szczególnie nagannie oceniani są pracodawcy, którzy zachowując płynność finansową, nieterminowo lub w niepełnej wysokości regulują swoje zobowiązania wobec załóg pracowniczych, przejawiając lekceważący stosunek do obowiązującego prawa.

   Z inicjatywy Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, pełniącego funkcję przewodniczącego Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych problematyka niewypłacania przez pracodawców wynagrodzenia za pracę była przedmiotem obrad Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych w dniu 20 lutego br. Posiedzenie zakończyło się przyjęciem stanowiska Komisji dotyczącego ochrony prawa pracownika do wynagrodzenia.

   Ponadto problem ten był przedmiotem obrad Zespołu Problemowego tej Komisji ds. prawa pracy i układów zbiorowych - w dniu 7 marca i 12 maja br. W wyniku ustaleń przyjętych podczas prac Zespołu, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zlecił opracowanie ekspertyzy dotyczącej oceny propozycji zmiany przepisów o ochronie prawa pracowników do terminowej wypłaty wynagrodzenia za pracę w należnej wysokości. Postanowiono także, iż zostanie rozważona możliwość objęcia pomocą społeczną pracowników, którzy nie otrzymują należnego im wynagrodzenia za pracę, a także wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy w sprawie przedstawienia informacji na temat skuteczności postępowania mandatowego i następnie egzekucji wynagrodzenia.

   W Wojewódzkich Komisjach Dialogu Społecznego, w okresie styczeń - marzec br. odbyło się 10 posiedzeń Komisji. Posiedzenia tych komisji były głównie poświęcone omówieniu zjawiska niewypłacania wynagrodzenia za pracę na lokalnym rynku pracy i wynikom kontroli prowadzonych w tym zakresie przez okręgowych inspektorów pracy.

   W dniach 2 i 16 kwietnia oraz 7 i 21 maja odbyły się cztery posiedzenia Grupy roboczej ds. wynagrodzeń w ochronie zdrowia przy Zespole Problemowym ds. usług publicznych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Ostatnie posiedzenie odbyło się w dniu 18 czerwca br.

   Zagadnienia niewypłacania wynagrodzenia za pracę były także przedmiotem obrad eksperckiego zespołu ds. Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powołanego przez Prezydium Komisji Trójstronnej do Spraw Społeczno-Gospodarczych, Rady Ochrony Pracy, inauguracyjnego zebrania plenarnego ˝okrągłego stołu˝ dotyczącego ochrony zdrowia, które odbyło się w dniu 23 kwietnia br.

   Opinie i poglądy zainteresowanych środowisk pracowniczych, organów kontroli, jak i niezależnych ekspertów, prezentowane podczas wymienionych wyżej spotkań i posiedzeń, nie sugerują potrzeby wprowadzania nowych regulacji do przepisów Kodeksu pracy lub do innych przepisów prawa pracy, które miałyby zapobiegać niewypłacaniu przez pracodawców wynagrodzenia za pracę. Ocenia się, iż obecnie instrumenty prawne w zakresie ochrony wynagrodzenia za pracę w sposób wystarczający zabezpieczają interesy pracownicze. Konieczne jest natomiast podjęcie bardziej zdecydowanych działań zwiększających skuteczność egzekwowania od pracodawców przestrzegania przepisów dotyczących wypłacania wynagrodzenia za pracę, a także stosowanie przez właściwe organy z większą surowością wszelkich prawnie dostępnych sankcji za naruszanie tych przepisów przez pracodawców. Takie działania powinny być skierowane zwłaszcza do tych pracodawców, którzy nie wywiązują się z obowiązku terminowego wypłacania pracownikom wynagrodzenia za pracę, choć posiadają wystarczające środki finansowe na realizację zobowiązań wobec innych wierzycieli, w tym także terminowo i w pełnej wysokości wypłacają należności kadrze kierowniczej.

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, uznając za zasadny postulat Głównego Inspektora Pracy dotyczący podwyższenia wysokości kary grzywny wymierzonej w drodze mandatu karnego (z 500 do 1000 zł) za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, określone w Kodeksie pracy, w przypadku gdy oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy, wniósł w tej sprawie pod obrady Rady Ministrów propozycję autopoprawki do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

   W ocenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, po 2005 r., tj. po upływie okresu koniecznego na przywrócenie płynności finansowej Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, będzie możliwe rozważenie wprowadzenia do ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy regulacji prawnych umożliwiających udzielanie pomocy finansowej ze środków tego Funduszu pracodawcom przeżywającym przejściowe trudności finansowe skutkujące nieregularnym wypłacaniem wynagrodzenia za pracę.

   Przyjęcie takiego rozwiązania wymaga jednak stosowania odpowiednich narzędzi kontrolnych uniemożliwiających niewłaściwe gospodarowanie środkami Funduszu, co miało miejsce w przeszłości.

   Odnosząc się do drugiej wątpliwości zawartej w interpelacji, uprzejmie informuję, iż przepis art.55 §11 Kodeksu pracy umożliwia pracownikowi natychmiastowe rozwiązanie umowy o pracę, jeśli pracodawca dopuścił się wobec niego ciężkiego naruszenia obowiązków, w tym także dotyczących prawidłowego i terminowego wypłacania wynagrodzenia za pracę. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Regulacja ta nie ogranicza prawa pracownika do zgłoszenia sprawy inspektorowi pracy oraz do dochodzenia roszczeń płacowych, wraz z należnymi odsetkami, przed sądem pracy.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 31 października 2003 r.