Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5146

w sprawie postulatu zwiększenia środków finansowych na potrzeby więziennictwa

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo Pana Marszałka nr SPS-0202-5146/03 z dnia 14 października 2003 r. dotyczące interpelacji Pani Poseł Sylwii Pusz w sprawie zwiększenia środków finansowych na potrzeby więziennictwa w 2004 r., uprzejmie przedstawiam stanowisko w tej sprawie.

   Wydatki rozdziału 75512 klasyfikacji budżetowej ˝Więziennictwo˝ określone w projekcie budżetu na 2004 rok wyniosą 1485,4 mln zł i wzrosną ogółem o 34,8 mln zł, tj. o 2,4% w stosunku do przewidywanego ich wykonania w 2003 roku. Powyższy wzrost umożliwi:

   - dokonanie podwyżek wynagrodzeń dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej w 2004 r. o 3%, analogicznie jak to przyjęto w projekcie budżetu państwa dla sfery budżetowej,

   - zwiększenie zatrudnienia funkcjonariuszy o 200 etatów,

   - wzrost pozapłacowych wydatków bieżących przeznaczonych na zakup towarów i usług o 43,3 mln zł (tj. o 12%).

   Należy podkreślić, że zmniejszenie wydatków na wynagrodzenia związane z wprowadzeniem w roku bieżącym nowych zasad wynagradzania osadzonych oraz ze zmianą zasad wynagradzania części funkcjonariuszy umożliwiło zwiększenie środków na wydatki bieżące.

   Środki finansowe na budownictwo inwestycyjne w 2004 roku zaplanowano na kwotę 52,1 mln zł i będą one nominalnie o 17,8% niższe niż w 2003 roku. Uwzględniając jednak zakończenie w bieżącym roku realizacji inwestycji centralnej ˝Budowa Aresztu Śledczego w Piotrkowie Trybunalskim˝, faktyczne możliwości inwestowania wzrosną ponad poziom roku obecnego. Wydatki na zakupy gotowych dóbr inwestycyjnych wyniosą 20 mln zł i będą o 8,8% wyższe niż w roku 2003.

   Wzrost wydatków, przyjęty w projekcie budżetu na 2004 rok, nie poprawi w sposób istotny sytuacji finansowej więziennictwa. Środki na pozapłacowe wydatki bieżące pokrywać będą zaledwie około 80% potrzeb. A jest to grupa wydatków mająca decydujący wpływ na warunki wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. W ramach tych wydatków dokonuje się dla osadzonych zakupu leków, odzieży, bielizny, pościeli, koców, materacy, wyżywienia, wyposażenia cel i środków higieny osobistej oraz zakupu na potrzeby jednostek organizacyjnych więziennictwa opału, paliw, energii, usług remontowych, komunalnych, pocztowych, telekomunikacyjnych itp. Na remonty zaplanowano 37 mln zł.

   Z uwagi na ogromne niedoinwestowanie więziennictwa w latach ubiegłych oraz fakt, że eksploatuje ono w większości (65%) obiekty powstałe przed I Wojną Światową, które w wyniku przeludnienia ulegają przyspieszonej dekapitalizacji, należałoby na inwestycje i remonty przeznaczyć nakłady wyższe co najmniej o 50% od przyjętych w projekcie budżetu na 2004 r. W bardzo złym stanie technicznym są też sieci infrastruktury technicznej, dachy oraz szereg obiektów zaplecza gospodarczego zakładów karnych (kotłownie, kuchnie, pralnie, łaźnie). Wzrasta liczba całych obiektów zagrożonych wyłączeniem, ponieważ nie spełniają one wymogów technicznych. Niedofinansowanie potęguje te trudności.

   Planowany budżet na 2004 r. nie rozwiąże też problemów kadrowych i płacowych funkcjonariuszy Służby Więziennej. Obowiązujący od 2001 roku wskaźnik uposażeń dla funkcjonariuszy wynosi 1,84 i jest jednym z najniższych w służbach mundurowych. W aktualnej wersji projektu budżetu nie uwzględniono zwiększenia tego wskaźnika. Braki kadrowe więziennictwa wyrażają się między innymi liczbą ponad 1900 tys. nadgodzin wypracowanych przez funkcjonariuszy służb ochronnych. Rozwiązanie tego problemu wymagałoby wyasygnowania 34,4 mln zł na zwiększenie zatrudnienia o 300 etatów i opłacenie należności za wykonaną pracę, na co również nie wystarczy środków w przyszłorocznym budżecie.

   Zmianom w polityce karnej, realizowanym w ostatnich latach, nie towarzyszyły odpowiednie środki finansowe. Pomimo przyrostu od 1999 roku o ponad 50% stanu osadzonych w jednostkach penitencjarnych, Służba Więzienna nie otrzymała wystarczających środków pieniężnych na realizację związanych z tym zwiększonych zadań. W roku bieżącym w zakładach karnych i aresztach śledczych przebywało średnio około 81 tysięcy osób, co znacznie przekracza pojemność jednostek. Więziennictwo cały czas boryka się z problemami zakwaterowania, wyżywienia i zapewnienia podstawowych warunków bytowych tak dużej liczbie osadzonych. Niedobór środków zmusza do zaciągania zobowiązań na pokrycie dodatkowych potrzeb. Przeludnienie więzień i zadłużenie utrudniają realizację zadań statutowych.

   W roku 2002 Służba Więzienna weszła z zadłużeniem wynoszącym ponad 118 mln zł. Wprawdzie przez prawie dwa lata - kosztem ogromnego wysiłku organizacyjnego, drastycznych oszczędności i cięć planowanych wydatków prowadzących do systematycznego pogarszania się warunków odbywania kary pozbawienia wolności - udało się znacznie zmniejszyć ten dług, to środki przewidziane na działalność w roku przyszłym nie pozwolą na oddłużenie więzień. Niedoszacowanie tegorocznego budżetu spowoduje, iż w roku przyszłym trzeba będzie przeznaczyć około 40 mln zł na spłatę zobowiązań z 2003 roku, co uniemożliwi wykorzystanie tych środków na potrzeby bieżące.

   Należy podkreślić, że sytuacja, w jakiej znajdzie się więziennictwo w roku przyszłym, jest nie tylko wynikiem ogólnie trudnej obecnie sytuacji budżetu państwa, w którym brak jest pokrycia finansowego na realizację również wielu innych ważnych wydatków publicznych, ale przede wszystkim rezultatem wieloletniego niedoszacowywania w kolejnych budżetach państwa wydatków na funkcjonowanie więziennictwa.

   Stosownym od lat kryterium podziału środków finansowych między poszczególne okręgowe inspektoraty Służby Więziennej jest liczba osadzonych i warunki funkcjonowania jednostek organizacyjnych Służby Więziennej na danym terenie (liczba jednostek, ich rozmieszczenie, stan techniczny obiektów, dostęp do sieci infrastruktury itp.). W związku z powyższym należy się spodziewać, że zwiększenie środków w 2004 roku dla jednostek z rejonu Poznania i Wielkopolski nadzorowanych przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Polsce będzie odpowiedni do wzrostu środków finansowych dla całego więziennictwa.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Jerzy Łankiewicz

   Warszawa, dnia 31 października 2003 r.