Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5141

w spawie nieuznawania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokumentów pracowniczych wystawianych przez archiwa

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem Pana Marszałka z dnia14 października br., znak: SPS-0202-5141/03, przy którym przesłana została interpelacja posła Pana Jerzego Budnika w sprawie nieuznawania przez ZUS zaświadczeń o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, wydawanych przez archiwa, pragnę uprzejmie przekazać stanowisko resortu w tej sprawie.

   Z jednej strony, z przepisów § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego... (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), jak również z § 21 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń wynika, że okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdzają pracodawcy lub ich następcy prawni, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy.

   Nie oznacza to jednak, iż żaden inny organ ani urząd nie został upoważniony do wystawiania świadectw pracy, jak również świadectw wykonywania prac w szczególnych warunkach, bowiem od tej zasady uczynione już zostało odstępstwo.

   Na podstawie wspólnego stanowiska ZUS i ministerstwa, w postępowaniu o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jako środki dowodowe, honorowane są zaświadczenia potwierdzające okresy wykonywania takiej pracy, wystawione przez:

   - organy założycielskie zlikwidowanych zakładów pracy, w tym, m.in., przez b. Ministerstwo Gospodarki,

   - Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa,

   - zakłady pracy posiadające w swoich archiwach zakładowych akta osobowe byłych pracowników, którzy odeszli z pracy w okresie przed rozpoczęciem procesu przekształceń własnościowych i restrukturyzacji, jeżeli z akt tych bezspornie wynika fakt wykonywania przez daną osobę pracy w szczególnych warunkach.

   Z drugiej jednak strony, zgodnie z przepisami dotyczącymi postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ocena dowodów w sprawie należy do organu rentowego. Dlatego możliwe jest dopuszczenie przez ZUS jako środka dowodowego kserokopii dokumentów zaświadczających o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, sporządzonych przez archiwum w oparciu o posiadaną przez to archiwum dokumentację osobową danej osoby. Do tego celu nie jest niezbędna nowelizacja ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Oceny merytorycznej przedłożonych przez zainteresowanego środków dowodowych winien dokonać Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

   Należy dodać, że w postępowaniu sądowym okresy zatrudnienia, w tym również okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach, można udowadniać wszelkimi dostępnymi środkami, w tym również zeznaniami świadków. Tym bardziej więc można udowadniać te okresy środkami dowodowymi w postaci kserokopii dokumentów wydanych przez archiwa na podstawie znajdującej się w ich posiadaniu dokumentacji osobowej pracownika.

   Obowiązek udostępniania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do kontroli dokumentów, których kserokopie archiwum wydało osobie zainteresowanej, wynika m. in. z treści art. 51 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

   Powyższe stanowisko resortu przedstawiłem w dniu 18 listopada br. Pani Wandzie Pretkiel - Członkowi Zarządu ZUS. Pani Wanda Pretkiel w piśmie z dnia 26 listopada br. skierowała pismo do Dyrektorów oddziałów ZUS dopuszczające w postępowaniu przed organem rentowym w sprawie o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach - jako środki dowodowe - kserokopie dokumentów potwierdzające okresy takiej pracy, sporządzone przez archiwa na podstawie posiadanej przez nie dokumentacji osobowej.

   Oceny merytorycznej tego rodzaju środków będzie dokonywał organ rentowy prowadzący postępowanie w sprawie. W przypadku, gdy sporządzone przez archiwum kserokopie dokumentów będą budzić wątpliwości organu rentowego, archiwum będzie miało obowiązek, m.in. w świetle art. 51 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1396 ze zm.) - udostępnienia do kontroli przeprowadzanej przez ZUS dokumentów, których kserokopie wydało osobie zainteresowanej.

   Natomiast w przypadku, gdy z przedłożonej dokumentacji nie będzie można ustalić:

   - charakteru bądź stanowiska pracy,

   - przynależności resortowej zakładu pracy, lub

   - czy praca w szczególnych warunkach wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,

   organ rentowy odmówi uwzględnienia wskazanego przez zainteresowanego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 28 listopada 2003 r.