Odpowiedź ministra zdrowia

na interpelację nr 5113

w sprawie szkodliwości stosowania wełny mineralnej w budownictwie

   Odpowiadając na pismo z dnia 9.10.2003 r., znak pisma: SPS-0202-5113/03, dotyczące interpelacji Pani Poseł Wandy Łyżwińskiej, Marii Zbyrowskiej i Józefa Cepila w sprawie szkodliwości stosowania wełny mineralnej w budownictwie, uprzejmie informuję Pana Marszałka, co następuje:

   W zakresie pytania nr 1: Dlaczego w Polsce dopuszcza się do użytku środki szkodliwe dla zdrowia bez jakichkolwiek oznakowań ostrzegawczych?

   Przepisy obowiązujące w Polsce, które regulują zasady wprowadzania do obrotu substancji i preparatów chemicznych, są dokładną transpozycją przepisów wspólnotowych (dyrektywy 67/548/EEC z poprawkami oraz dyrektywy 1999/45/EC z poprawkami). Przepisom tym nie podlegają wyroby (artykuły), mimo iż w swoim składzie posiadają różne rodzaje substancji i preparatów chemicznych, także klasyfikowanych jako niebezpieczne.

   Wprowadzanie do obrotu wełny mineralnej regulowane jest następującymi przepisami polskimi, zharmonizowanymi z przepisami UE:

   - przepisami ustawy z dnia 11 stycznia 2001 o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. 2001, nr 11, poz. 84 ze zmianami),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U. 2002, nr 129, poz. 1110),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz.U. 2002, nr 140, poz. 1172),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz.U. 2002, nr 140, poz. 1173),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatów niebezpiecznych (Dz.U. 2002, nr 140, poz. 1171).

   Wełna mineralna (nr indeksowy: 650-016-00-2) zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem posiada urzędową klasyfikację: Rak. Kat. 3; R40 (możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia człowieka) z przypisanymi notami Q i R oraz Xi; R38 (działa drażniąco na skórę). Przy spełnieniu warunków not Q i R wełny mineralnej nie klasyfikuje się jako rakotwórczej i oznakowanie powinno zawierać znak ostrzegawczy Xi (substancja drażniąca) oraz zwroty R38 i S36/37. Podobnie wełna mineralna jest traktowana w państwach członkowskich UE.

   Duże kontrowersje budzi natomiast sprawa traktowania wyrobów z wełny mineralnej, takich jak np. maty izolacyjne. Aczkolwiek w Unii Europejskiej nie ma definicji określającej pojęcie wyrobu lub artykułu, która pozwalałaby jednoznacznie odróżnić wyroby (artykuły) od chemikaliów, nieformalnie i powszechnie bierze się pod uwagę definicję zawartą w amerykańskiej ustawie o kontroli substancji toksycznych z 1976 r. Stwierdza się w niej, że wyrób lub artykuł musi posiadać określony kształt, powierzchnię lub konstrukcję (design). Zgodnie z tą definicją materiały izolacyjne z wełny mineralnej w postaci mat na określonym nośniku mające odpowiedni kształt byłyby artykułami (wyrobami), a nie chemikaliami.

   Biorąc pod uwagę fakt, iż jednakowe traktowanie produktów we wszystkich państwach Wspólnoty jest warunkiem funkcjonowania jednolitego rynku, Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych w Łodzi wystosowało w tej sprawie zapytanie do odpowiednich organów krajów członkowskich, Komisji Europejskiej i Europejskiego Biura Chemicznego. Niestety, nie otrzymało w tej materii odpowiedzi, która pozwoliłaby jednoznacznie rozstrzygnąć problem znakowania wyrobów z wełny mineralnej. W odpowiedziach urzędów nadzorujących stosowanie przepisów dotyczących chemikaliów przez osoby wprowadzające je do obrotu (zmuszonych do interpretowania takich przepisów) z Finlandii i Szwecji znalazły się wyraźne stwierdzenia, że maty izolacyjne z wełny mineralnej są wyrobami (artykułami), które nie podlegają przepisom dotyczącym chemikaliów i nie muszą być znakowane w taki sposób, jak wełna mineralna służąca do ich wyrobu. Odmienna interpretacja nadeszła z Komisji Europejskiej (DG Environment), jednakże zastosowana argumentacja (uwalnianie się wełny mineralnej w trakcie cięcia mat) jest wątpliwa i nie w pełni zgodna z przepisami dotyczącymi klasyfikacji i znakowania chemikaliów. Z innych urzędów nie otrzymano odpowiedzi, natomiast wiadomo, że sprawa ta jest od kilku lat żywo dyskutowana w UE.

   Biorąc pod uwagę fakt, że odpowiedzi negatywne nadeszły z urzędów państw, w których sprawy ochrony środowiska i zdrowia człowieka są postawione na najwyższym poziomie, Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych przychyla się do argumentacji, iż wyroby z wełny mineralnej (maty i inne artykuły) nie spełniają definicji substancji chemicznej ani preparatu chemicznego w rozumieniu przepisów ustawy o substancjach i preparatach chemicznych i nie podlegają przepisom ww. ustawy.

   Należy jednak dodać, iż w nowej propozycji prawa europejskiego dotyczącego chemikaliów (REACh) zawarta jest nieco rozszerzona definicja wyrobu/artykułu zawierającego substancje chemiczne:

   Wyrób (artykuł) oznacza przedmiot składający się z substancji (jednej lub wielu) lub preparatu (ów), który podczas produkcji otrzymuje określony kształt, wygląd zewnętrzny lub konstrukcję decydujące o jego końcowym przeznaczeniu w stopniu większym niż jego skład chemiczny.

   W rozumieniu tej definicji materiały izolacyjne z wełny mineralnej mogłyby być traktowane jako chemikalia (w większym stopniu o ich końcowym przeznaczeniu decyduje ich skład chemiczny), chociaż nie ma w tym względzie żadnej pewności. Należy też podkreślić, że taka definicja może spowodować ogromne zamieszanie i dowolność w interpretacji i jest wątpliwe jej utrzymanie w trakcie dalszych debat nad tą propozycją.

   W zakresie pytania 2: Czy osoby mające kontakt z włóknami wełny mineralnej będą przeszkolone przez pracodawców na szkoleniach, w ramach których omówione zostaną zagadnienia dotyczące bezpiecznego wykonywania prac izolacyjnych, ze szczególnym zwróceniem uwagi na środki, jakie powinny być wykorzystane, aby uniknąć niebezpieczeństwa?

   Zgodnie z art. 2373 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika, na własny koszt i w czasie pracy, w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie.

   Należy zatem oczekiwać, że pracodawcy szkolą pracowników i uwzględniają w tematyce szkoleń zagrożenia związane ze stosowaniem wełny mineralnej.

   Szczegółowe wymagania odnośnie do prowadzenia szkoleń w zakresie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Dz.U.96.62.285.

   W przypadku pozostałych pytań odpowiedź przekażę w późniejszym terminie. Jednocześnie nadmieniam, iż zostało skierowane zapytanie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie obowiązku umieszczania informacji o zagrożeniach zdrowotnych na produktach zawierających wełnę mineralną zgodnie z wymaganiami ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktu.

   Z poważaniem

   Minister

   Leszek Sikorski

   Warszawa, dnia 12 listopada 2003 r.