Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4942

w sprawie postulatu odstąpienia od podwyższenia do 22% stawki podatku VAT na materiały i usługi budowlane

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 30 września 2003 r. znak: SPS-0202-4942/03 interpelacją Pani Poseł Zofii Wilczyńskiej w sprawie podniesienia stawki podatku od towarów i usług na usługi i materiały budowlane, uprzejmie wyjaśniam.

   Polska zobowiązana jest do dostosowania przepisów podatkowych do przepisów Unii Europejskiej. W związku z tym stosowana preferencyjna stawka podatku od towarów i usług na materiały budowlane nie może zostać utrzymana po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Dyrektywy Unii nie przewidują bowiem żadnych stawek preferencyjnych dla tego typu towarów. Załącznik H do Szóstej Dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej-ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC z późn. zm.), zawierający wykaz towarów i usług, które mogą podlegać obniżonym stawkom podatku, nie przewiduje obniżonej stawki podatku na materiały budowlane. Załącznik H przewiduje natomiast obniżoną stawkę VAT na budowę, remont lub przebudowę budynków mieszkalnych i ich części, realizowanych w ramach budownictwa społecznego. Wzwiązku z tym projekt nowej ustawy o podatku od towarów iusług, przewiduje opodatkowanie materiałów budowlanych wwysokości stosowanej wPolsce stawki podstawowej.

   Należy jednak podkreślić, że Polska w wyniku dodatkowych negocjacji zUnią Europejską uzyskała prawo do stosowania wokresie przejściowym, tj. do dnia 31 grudnia 2007 r., obniżonej stawki podatku od towarów i usług, nie mniejszej niż 7%, m.in. w zakresie budowy, remontu imodernizacji budynków mieszkalnych, nieświadczonych w ramach programu ocharakterze społecznym, oraz na dostawę budynków mieszkalnych lub części budynków mieszkalnych przed pierwszym zasiedleniem. W związku zpowyższym wrządowym projekcie ustawy o podatku od towarów i usług przekazanym do SejmuRP przedstawiono propozycje, zgodnie z którymi dodnia 31 grudnia 2007r. obowiązywać będzie nadal stawka w wysokości 7% wodniesieniu do robót budowlano-montażowych oraz remontów związanych zbudownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą oraz obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych.

   Stosowanie obniżonej stawki podatku od towarów i usług wprzedstawionym powyżej zakresie stwarza możliwość utrzymania obecnych cen obiektów budownictwa mieszkaniowego, a także usług budowlanych związanych z budową lub remontem obiektów mieszkaniowych. System podatku od towarów i usług pozwala bowiem podatnikom dokonującym sprzedaży produktów, na które stosowana jest obniżona stawka podatku VAT, obniżać podatek należny o podatek naliczony, a nawet otrzymywać zwrot nadwyżki podatku naliczonego (zapłaconego np. przy zakupie materiałów), nad podatkiem należnym od dokonanej sprzedaży. Zasady te mogą nawet przyczynić się do rozwoju legalnie działających firm świadczących usługi budowlane iograniczenia szarej strefy w tej sferze działalności gospodarczej.

   Podwyższenie stawki podatku od towarów i usług na materiały budowlane dowysokości 22% nie powinno stwarzać przesłanek do utraty konkurencyjności polskich przedsiębiorców produkujących materiały budowlane oraz świadczących usługi wzakresie budownictwa. Jedną zpodstawowych zasad wspólnotowych jest zasada równej konkurencji, zgodnie z którą wszystkie przedsiębiorstwa powinny mieć zagwarantowane takie same warunki prowadzenia działalności gospodarczej na terenie całej Wspólnoty. Wzwiązku z tym w zakresie podatku VAT zastosowano takie rozwiązania, zgodnie z którymi usługi budowlane będą obciążone podatkiem od towarów iusług według stawki obowiązującej wpaństwie, w którym teusługi będą wykonywane. Zatem usługa budowlana wykonywana przez polskiego przedsiębiorę np. w Niemczech będzie opodatkowana stawką podatku tam obowiązującą, natomiast usługa firmy niemieckiej w Polsce będzie opodatkowana wg stawki obowiązującej wPolsce. Podobne rozwiązanie dotyczy wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów iwewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (czyli transakcji kupna-sprzedaży towarów pomiędzy podatnikami podatku od towarów i usług, wwyniku której towary są wysyłane lub transportowane na terytorium innego państwa członkowskiego). Wzwiązku z tym, sprzedaż towarów w państwie wysyłki, czyli wewnątrzwspólnotowadostawa towarów, będzie opodatkowana stawką podatku wwysokości 0%, natomiast w państwie, do którego towary zostaną dostarczone, zastosowanie będzie miała stawka podatku tam obowiązująca. Nienależy również zakładać naruszenia zasady równej konkurencji wprzypadku przedsiębiorców podmiotowo zwolnionych od podatku odtowarów i usług. Wzakresie zwolnienia podmiotowego podatników VAT, co do zasady, zastosowanie będą miały przepisy polskie, w związku z czym każdy przedsiębiorca, niezależnie od kraju, z którego pochodzi, będzie zwolniony od tego podatku, jeżeli jego obroty za poprzedni rok nie przekroczą kwoty wyrażonej w złotych odpowiadającej 10 000 EUR.

   Pragnę również zauważyć, że stosowana w Polsce stawka podstawowa podatku od towarów i usług wwysokości 22% jest zgodna z przepisami Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem zart. 12 ust. 3a ww. Szóstej Dyrektywy, każde państwo członkowskie Unii Europejskiej ustala stawkę podatku, która nie może być mniejsza niż 15%, dlatego też wprowadzenie wyższej stawki podstawowej VAT nie narusza przepisów unijnych w tym zakresie.

   Nie jest niestety możliwe w najbliższym okresie zmniejszenie podstawowej stawki podatku od towarów i usług obowiązującej w naszym kraju. Redukcja stawki podatku od towarów i usług spowodowałaby znaczne zmniejszenie wpływów z tego tytułu do budżetu - redukcja stawki o 1 punkt procentowy (ze stawki 22% na 21 %) powoduje zmniejszenie dochodów oponad 2 mld zł. Obecna sytuacja budżetu nie pozwala zatem na dokonanie takich działań.

   Ponadto uprzejmie informuję, że Rząd w dniu 29 lipca 2003 r. przyjął ˝Program budownictwa mieszkań dla osób wymagających pomocy socjalnej˝, opracowany we współpracy Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej oraz Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Kompleksowe wdrożenie tego programu planowane jest w latach następnych (tj. począwszy od 2005r.), natomiast do czasu przyjęcia systemowych rozwiązań i uchwalenia docelowej ustawy pomoc gminom w zakresie pomocy osobom zagrożonym bezdomnością byłaby udzielana w ramach pilotażu.

   Określenie szczegółowych zasad programu pilotażowego, zwłaszcza źródeł jego finansowania, wymaga w chwili obecnej osiągnięcia porozumienia pomiędzy zainteresowanymi resortami. Zgodnie z przyjętą w Urzędzie Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast roboczą koncepcją, pomoc finansowa wramach pilotażu kierowana byłaby do gmin i polegała na finansowym wsparciu przedsięwzięć polegających na adaptacji istniejących budynków niemieszkalnych na budynki mieszkalne z lokalami socjalnymi lub domy dla bezdomnych.

   Zgodnie z przyjętym przez Radę Ministrów ˝Programem budownictwa mieszkań dla osób wymagających pomocy socjalnej˝, etap docelowy programu przebiegał będzie w dwóch kierunkach. Pierwszy z nich to działania skierowane do grup i osób dotkniętych lub zagrożonych trwałą marginalizacją iwykluczeniem społecznym. Działania te oparte będą na ustawie o domach socjalnych, która określić ma następujące elementy:

   - definicję domów socjalnych podzielonych wg kryteriów przyczyny itrwałości bezdomności (noclegownie, schroniska socjalne, pensjonaty socjalne, mieszkania chronione itp.),

   - standardy i normy budowlane domów socjalnych,

   - funkcjonowanie domów - czas pobytu, funkcje, odpowiedzialność gminy iorganizacji pozarządowej,

   - zasady przyznawania miejsca w domach socjalnych oraz zobowiązań iodpłatności mieszkańców lub rzeczowego świadczenia usług,

   - zasady wsparcia gmin i organizacji pozarządowych w budowie nowych mieszkań oraz adaptacji budynków w formie dofinansowania kosztów przedsięwzięcia oraz kredytów.

   Finansowanie programu docelowego odbywałoby się przede wszystkim przy udziale środków budżetu państwa. Podstawowym warunkiem ubiegania się przez gminy i organizacje pozarządowe odofinansowanie inwestycji byłoby zaangażowanie środków własnych na poziomie określonym w ustawie.

   Kierunek drugi to działania skierowane do osób zagrożonych utratą mieszkania z przyczyn ekonomicznych, a także osób, które mają utrudnioną możliwość pozyskania mieszkania. Konieczna jest tu reforma systemu wsparcia dochodów lokatorów, polegająca na uporządkowaniu dotychczasowych kryteriów przyznawania dodatków mieszkaniowych oraz zasad i trybu ich przyznawania.

   Innym systemem zaspokajania potrzeb mieszkaniowych przewidzianym dla gospodarstw domowych osiągających średnie dochody, które nie pozwalają wprawdzie na nabycie mieszkania na własność, ale umożliwiają pokrywanie opłat związanych z najmem lokalu, jest program społecznego budownictwa czynszowego. Ten program finansowany jest poprzez Krajowy Fundusz Mieszkaniowy, ulokowany w Banku Gospodarstwa Krajowego, który udziela długoterminowych kredytów budowlanych o preferencyjnym oprocentowaniu. Zarówno długość okresu spłaty tych kredytów (średnio około 50 lat), jak i ich wysokość oprocentowania - 4,5%, nie znajduje odpowiednika w ofertach kredytowych innych banków. Krajowy Fundusz Mieszkaniowy od 1996 r. współfinansował budowę ponad 51 000 mieszkań, z których 42 027 zostało oddanych do użytku. W planie finansowym Krajowego Funduszu Mieszkalnictwa na 2003r. zakłada się udzielenie kredytów na budowę ponad 18 000 mieszkań na wynajem, jednak przewiduje się, że nie nastąpi wykonanie tego planu (za 3 kwartały br. wykonanie wyniosło 51,51%).

   Niezależnie od powyższych działań, prowadzone są również analizy iprace w zakresie innych możliwości zmierzających do ograniczenia skutków społecznych wprowadzanych zmian wpodatku VAT w budownictwie mieszkaniowym. Rozwiązania te, poza celem łagodzenia skutków społecznych związanych zwprowadzeniem zmian w podatku VAT, muszą również uwzględniać możliwości budżetu oraz dążenie do zachowania przejrzystości systemu izabezpieczenia przed ewentualnymi nadużyciami.

   Podsekretarz stanu

   Elżbieta Mucha

   Warszawa, dnia 14 listopada 2003 r.