Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4898

w sprawie określenia przez Radę Ministrów wysokości maksymalnych odsetek

  

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 25 września 2003 r., znak SPS-0202-4898/03, dotyczące interpelacji Posła Waldemara Borczyka w sprawie określenia przez Radę Ministrów wysokości maksymalnych odsetek, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   Pan Poseł Waldemar Borczyk zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu określenie przez Radę Ministrów wysokości odsetek maksymalnych, powołując się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 2003 r. (Dz.U. Nr 14, poz. 137), które nie zawiera zapisu o odsetkach maksymalnych.

   W uzasadnieniu swego wniosku Pan Poseł powołał się na treść art. 359 § 3 zdanie 2 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że Rada Ministrów (w rozporządzeniu o wysokości odsetek ustawowych) może zakazać pobierania odsetek wyższych od tych, które określa jako maksymalne - co wskazuje na pełną dowolność postępowania Rady Ministrów. Ta dowolność powoduje komplikacje na gruncie prawa, gdyż nie jest możliwe stosowanie sankcji karnej przewidzianej w art. XXV przepisów wprowadzających Kodeks cywilny, jak również w art. 304 Kodeksu karnego.

   Pan Poseł Waldemar Borczyk zwrócił uwagę na pobieranie lichwiarskich odsetek, co stało się obecnie praktyką bardzo powszechną.

   Ustosunkowując się do złożonej interpelacji stwierdzić należy, iż odnosi się ona do nieobowiązującego już stanu prawnego.

   W toku prac legislacyjnych obecnej kadencji Sejmu, dotyczących zmian ustawy - Kodeks cywilny, Sejm ustawą z 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408) dokonał nowelizacji art. 359 § 3 K.c., uchwalając jego nową treść, która brzmi:

   ˝Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia wysokość odsetek ustawowych, kierując się koniecznością zapewnienia dyscypliny płatniczej i sprawnego przeprowadzenia rozliczeń pieniężnych, biorąc pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego˝.

   Nowa treść art. 359 § 3 K.c. określa wytyczne dla aktu wykonawczego ustalającego wysokość odsetek ustawodawczych i nie przewiduje upoważnienia dla Rady Ministrów do określenia odsetek maksymalnych.

   W tym miejscu wypada przypomnieć, że na podstawie art. 359 § 3 zdanie 2 Kodeksu cywilnego w brzmieniu uchwalonym 23 kwietnia 1964 r. Rada Ministrów wydała w dniu 23 grudnia 1964 r. rozporządzenie w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych i maksymalnych (Dz.U. Nr 47, poz. 321).

   Rozporządzenie to obowiązywało do dnia 22 marca 1989 r., kiedy to weszło w życie nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 marca 1989 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. nr 41, poz. 225), uchylając tym samym regulacje o odsetkach maksymalnych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II CKN 1097/00).

   Od tamtej pory Rada Ministrów nie regulowała sprawy odsetek maksymalnych.

   Wraz ze zmianą art. 359 § 3 K.c. ustawodawca cytowaną wyżej ustawą z 2003 r. skreślił art. XXV ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, przewidujący sankcję karną za zastrzeganie lub pobieranie korzyści majątkowych przewyższających wysokość odsetek określoną w rozporządzeniu Rady Ministrów na podstawie art. 359 § 3 K.c. W ocenie ustawodawcy, za skreśleniem tego przepisu przemawia fakt, że zagrożenie sankcją karną nie jest właściwą metodą regulacji obrotu cywilnoprawnego. Jest nią natomiast sankcja cywilna, np. nieważność czynności prawnej przewidziana w art. 58 K.c.

   Zmiana w Kodeksie cywilnym dotycząca art. 359 § 3 oraz w ustawie - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny dotycząca art. XXV weszła w życie dnia 25 września 2003 r.

   W tym samym dniu weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 września 2003 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. nr 166, poz. 1613) wydane na podstawie znowelizowanego art. 359 § 3 K.c.

   Oznacza to, że w świetle aktualnego stanu prawnego nie zachodzi żadna luka prawna, bowiem ustawodawca nie uznał za stosowne utrzymywanie w mocy regulacji dotyczącej odsetek maksymalnych.

   Łączę wyrazy szacunku

   Podsekretarz stanu

   Marek Sadowski

   Warszawa, dnia 20 października 2003 r.