Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 4862

w sprawie przyznania zadośćuczynienia za bezpłatną pracę przymusową w Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ przy odbudowie kraju ze zniszczeń wojennych i jego rozbudowie w latach 1947-1956

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przekazaną przy piśmie z dnia z dnia 19 września br. znak: SPS - 0202 -4862/03 interpelację Pani Poseł Joanny Grobel - Proszowskiej w sprawie przyznania osobom, które pracowały w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, do emerytur lub rent dodatków oraz jednorazowego odszkodowania z tytułu wykonywania pracy w tej organizacji, uprzejmie przedstawiam, co następuje:

   Obowiązujące przed dniem 15 listopada 1991r. przepisy emerytalno -rentowe określały, iż do emerytur i rent przysługiwały wzrosty lub dodatki z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z tytułu wykonywania innej pracy wzrosty te i dodatki nie przysługiwały.

   W związku z rozpoczęciem reformy systemu ubezpieczeń społecznych, w tym systemu emerytalno-rentowego, kierując się zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, z dniem 15 listopada 1991r., tj. z dniem wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 października 1991r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 z późniejszymi zmianami) zostały zniesione przysługujące do emerytur i rent wzrosty lub dodatki z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

   W związku z tym do emerytur i rent przestały przysługiwać wzrosty lub dodatki z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jak np. z tytułu pracy w górnictwie, na kolei czy też w hutnictwie, czy też z tytułu pracy w szczególnym charakterze.

   Przepisy wskazanej ustawy uregulowały również między innymi sprawę okresów składkowych i nieskładkowych uwzględnianych przy ustalaniu uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych i jednocześnie jednolite zasady ( z wyjątkiem górników) ustalania wymiaru tych świadczeń. W myśl powołanych przepisów na wysokość świadczeń emerytalno - rentowych składały się dwie części:

   pierwsza, jednakowa dla wszystkich ubezpieczonych wynosząca 24% kwoty bazowej ( tzw. część socjalna),

   druga uzależniona od wysokości indywidualnych zarobków oraz od długości okresów składkowych ( liczonych po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok) i okresów nieskładkowych ( liczonych po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok).

   Gdy chodzi o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wykonywanej pracy, to obowiązujący do końca 1998r. system emerytalno-rentowy takich odszkodowań nie przewidywał, niezależnie od charakteru wykonywanej pracy, jak również od długości okresu wykonywania pracy.

   Również w nowym systemie emerytalno-rentowym, wdrażanym od 1999r, a uregulowanym przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. z 1998r. Nr 162, poz. 1118, z późniejszymi zmianami) utrzymano kolejno zasadę: niewprowadzania żadnych dodatków z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze czy też z tytułu innej pracy - niezależnie od długotrwałego okresu wykonywania tych prac, wszystkim ubezpieczonym przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych uwzględniane są okresy składkowe i nieskładkowe, jak też wszystkim ubezpieczonym ( z wyjątkiem górników) emerytura będzie przysługiwać na jednakowych zasadach, składając się z części socjalnej i części uzależnionej od indywidualnych zarobków oraz długości okresów składkowych i nieskładkowych.

   Za okres składkowy, a więc za okres uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty i jej wysokości, uważany był i jest okres pracy wykonywanej z tytułu powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝. Obowiązek przysposobienia zawodowego młodzieży w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝ wprowadzony został przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1948r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz.U. z 1948r. Nr 12, poz. 90 z późniejszymi zmianami). Obowiązkowi temu podlegali obywatele polscy w wieku od 16 do 21 lat. Natomiast osoby, które nie odbyły zasadniczej służby wojskowej do ukończenia 30 lat życia. Powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego obejmował między innymi naukę, jak też i wykonywanie pracy okresowej - 6 miesięcy w stosunku do młodzieży w wieku przedpoborowym, a w stosunku do młodzieży w wieku poborowym i starszej był to okres trwania zasadniczej służby wojskowej. W związku z tym wszystkim tym osobom, które przedstawiają dowody potwierdzające pracę w ramach przysposobienia zawodowego w Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, okres tej pracy uwzględniany jest przy emeryturze lub rencie.

   Również nowy system emerytalno-rentowy nie przewiduje do emerytur lub rent jednorazowych odszkodowań z tytułu wykonywanej pracy.

   Jeśli chodzi o objęcie osób, które wykonywały pracę w ramach przysposobienia zawodowego w ramach Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, świadczeniem pieniężnym i uprawnieniami wynikającymi z przepisów ustawy z dnia 2 września 1994r. o świadczeniu pieniężnym i innych uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2001r. Nr 60, poz. 622 z późniejszymi zmianami), to pragnę wyjaśnić, iż zgodnie z wolą Sejmu świadczenie pieniężne i uprawnienia określone w tej ustawie przysługują tylko żołnierzom, tj. żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w latach 1949-1959 w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, żołnierzom z poboru w 1949r., którzy byli wcieleni do ponadgontygentowych brygad ˝Służba Polsce˝ i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, jak też żołnierzom przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959. Spośród tych wymienionych żołnierzy prawo do jednorazowego odszkodowania przysługuje tylko tym żołnierzom, którzy byli przymusowo zatrudniani w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych.

   Z uwagi na powyższe, jak również krytyczną sytuację finansów publicznych, a w związku z tym konieczność ograniczenia wydatków finansowanych z budżetu państwa, sytuację wielu milionów osób bezrobotnych oczekujących poprawy swojego losu, brak jest podstaw do podejmowania działań zmierzających do przyznawania wybranym grupom społecznym do emerytur dodatków, jak też jednorazowych odszkodowań z tytułu wykonywanej pracy.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 15 października 2003 r.