Odpowiedź ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4726

w sprawie proponowanej dalszej likwidacji kilku kopalń węgla kamiennego

   W związku ze złożoną interpelacją Pana Posła Michała Figlusa, znak DPS-4401-4765/03, w sprawie sytuacji w polskim górnictwie uprzejmie odpowiadam na zadane przez Pana Posła pytania:

   1. W jakim terminie przedstawi Pan plan funkcjonowania polskiego górnictwa węgla kamiennego, gwarantujący zaspokojenie krajowego rynku sprzedaży węgla kamiennego, własnym paliwem dla energetyki polskiej, polskiego przemysłu, potrzeb komunalnych i mieszkalnictwa?

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nadzoruje realizację przyjętego w styczniu 2003 r. przez Rząd RP skorygowanego ˝Programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń˝, który do momentu podjęcia przez Rząd innych decyzji jest wiążący zarówno dla Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznych, innych organów administracji państwowej, jak i wszystkich podmiotów funkcjonujących w ramach sektora górnictwa węgla kamiennego.

   Aby przybliżyć Panu Posłowi sposób postępowania związany z przygotowaniem procesu reformowania górnictwa węgla kamiennego w Polsce, a w szczególności oszacowania chłonności rynku krajowego na węgiel kamienny, uprzejmie informuję, iż w postępowaniu nad problemem restrukturyzacji górnictwa Ministerstwo Gospodarki przyjęło tryb działania zgodny z rytmem prac Rządu. Przyjęto również, iż problemy należy rozwiązywać kompleksowo, przy zgodności przyjętych rozwiązań w poszczególnych sektorach gospodarki.

   W pierwszej kolejności rząd opracował i przyjął program pt. ˝Strategia Gospodarcza Rządu: Przedsiębiorczość-Rozwój-Praca˝, określający działania na najbliższe lata.

   Następnym etapem było opracowanie i przyjęcie przez Radę Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r. programu pt. ˝Ocena realizacji i korekta założeń polityki energetycznej Polski do roku 2020˝.

   Dopiero na podstawie ogólnych założeń dotyczących polskiej gospodarki, a także analiz i założeń dotyczących funkcjonowania sektora paliwowo-energetycznego przygotowano programy funkcjonowania poszczególnych sektorów gospodarki, w tym również górnictwa węgla kamiennego.

   Rząd przyjął w listopadzie 2002 r. program restrukturyzacji górnictwa na lata 2003-2006, a następnie w dniu 28 stycznia 2003 r. ˝Program restrukturyzacji górnictwa na lata 2003-2006, a następnie w dniu 28 stycznia 2003 r. ˝Program restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń (z korektami wynikającymi z Porozumienia ze stroną związkową z dnia 11 grudnia 2002 r. oraz korektami wynikającymi ze stanu prawnego sektora na dzień 10 stycznia 2003 r.)˝. W dniu 11 grudnia 2002 r. uzgodniono jednak z partnerami społecznymi, że decyzje związane z zakresem likwidacji i wygaszania zdolności produkcyjnej, z uwzględnieniem ekonomicznych i społecznych skutków tego procesu, zostaną podjęte po wykonaniu prac Zespołu Ekspertów i będą uwzględniały również wyniki prac tego Zespołu.

   Utworzonemu Zespołowi Ekspertów wyznaczono trzy tematy do opracowania:

   - określenie zapotrzebowania na polski węgiel kamienny w aspekcie realnej i ekonomicznie uzasadnionej sprzedaży z przeznaczeniem na rynek krajowy i eksport (dla horyzontów czasowych: 2006 r., 2010 r., 2020 r.),

   - analizę możliwości produkcyjnych polskich kopalń węgla kamiennego z uwzględnieniem ich bazy zasobowej, a także aspektów społecznych,

   - ocenę prawnych możliwości i rozwiązań dla ochrony polskiego rynku przed importem węgla kamiennego.

   Zespół ten po zakończeniu prac opracował raport końcowy, który przedstawiono zarządom spółek węglowych oraz partnerom społecznym.

   W raporcie Zespołu Ekspertów stwierdzono między innymi, że wielkość przewidywanego zapotrzebowania na węgiel kamienny, jak i przyjęte wskaźniki charakteryzujące kopalnie oraz możliwości ograniczenia importu węgla są zgodne z programem rządowym.

   2. W jakim terminie wdroży Pan w życie realny plan naprawy polskiego górnictwa węgla kamiennego, gwarantujący rentowność kopalń o wysokiej jakości węgla przy należytej ze względów eksploatacyjnych zasobność pokładów węgla, zapewniający stabilność rynku sprzedaży węgla?

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej od momentu przyjęcia przez Rząd w styczniu 2003 r. skorygowanego ˝Programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń˝ wdraża rozwiązania tego programu.

   Dodatkowo, w celu efektywnej realizacji procesu restrukturyzacji przedsiębiorstw sektora górnictwa węgla kamiennego, a także w celu łagodzenia skutków społecznych tego procesu, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało ustawę o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006, zabezpieczając jednocześnie w budżecie państwa w 2004 r. środki na realizację zadań.

   Projekt niniejszej ustawy, przyjęty przez Rząd RP 2.09.2003 r. i skierowany pod obrady Sejmu RP, tworzy nowe podstawy prawne do przeprowadzenia kompleksowej restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006. Ustawa ta zawiera między innymi rozwiązania dotyczące restrukturyzacji zobowiązań oraz restrukturyzacji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej. Proponowane w niej rozwiązania zapewniają bezpieczeństwo socjalne pracowników kopalń, którzy utracą pracę w wyniku koniecznej, podyktowanej uwarunkowaniami rynkowymi, redukcji zdolności wydobywczych. Sejm po pierwszym czytaniu skierował projekt ustawy do prac w Komisji Sejmowej. Nieodrzucenie przez Sejm projektu ustawy jest potwierdzeniem dla rządu prawidłowości przygotowanych rozwiązań. Zamierzeniem Rządu jest, aby ww. ustawa, wspomagająca proces restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego, zaczęła obowiązywać od 01.01.2004 r.

   Powyższe działania potwierdzają, iż Rząd konsekwentnie prowadzi restrukturyzację górnictwa węgla kamiennego zmierzającą do ustabilizowania funkcjonowania przedsiębiorstw branży, co wpłynie pozytywnie na szereg podmiotów kooperujących z tą branżą.

   Wprowadzenie w życie rozwiązań przedstawionych w ustawie jest warunkiem niezbędnym do podniesienia ekonomicznej efektywności przedsiębiorstw górniczych w celu przystosowania ich do konkurencji w ramach Unii Europejskiej.

   3. W jakim terminie i w jakiej gałęzi gospodarki kraju zapewni Pan pracę pracownikom likwidowanych kopalń, będących w pełni sił i osób w przedziale wieku pełnej sprawności pracy?

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie zapewnia stanowisk pracy, ale stwarza warunki do ich powstawania. Mając na uwadze problem tworzenia wystarczającej ilości nowych miejsc pracy, a także w związku z obecną sytuacją wielu gmin Śląska i Małopolski, na terenie których prowadzone były procesy restrukturyzacji przedsiębiorstw przemysłu ciężkiego, przygotował ˝Założenia programu łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego˝, które następnie zostały przyjęte przez Radę Ministrów. W oparciu o założenia powstały programy:

   - ˝Program łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego˝,

   - ˝Zintegrowany program łagodzenia skutków restrukturyzacji górnictwa, hutnictwa oraz wielkiej syntezy chemicznej na terenie województwa małopolskiego˝.

   Powyższe programy opracowane zostały przy współudziale urzędów marszałkowskich obydwu województw. Wpływ na kształt i propozycje zawarte w tych programach miały również władze samorządowe. Programy te mają na celu przeciwdziałanie negatywnym skutków zmniejszenia zatrudnienia w trakcie prowadzonych procesów restrukturyzacji przedsiębiorstw.

   Realizacja ww. programów powinna wspomagać proces aktywizacji zawodowej, przede wszystkim poprzez tworzenie korzystnych warunków do powstawania małych i średnich firm otwieranych przez pracowników odchodzących z restrukturyzowanych sektorów lub zatrudniających tych pracowników.

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, inicjując powstawanie ww. programów, oparł się na założeniu, że to samorządy lokalne najlepiej wiedzą, jakie instrumenty są im potrzebne do pobudzenia aktywności gospodarczej w regionie, oraz, że to samorządy lokalne korzystają i będą korzystać z funduszy akcesyjnych i przedakcesyjnych Unii Europejskiej. Samorządy lokalne najlepiej wiedzą, jak spożytkować te fundusze na swoim terenie.

   Niezależnie od ww. programów Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej deklaruje chęć współpracy z samorządami wszystkich szczebli w celu tworzenia nowych miejsc pracy. Propozycje samorządów, zwłaszcza związane z pobudzeniem aktywności gospodarczej na bazie zbędnego majątku poprodukcyjnego, a także wszystkie inne, będą analizowane i wykorzystywane.

   Dodatkowo pragnę poinformować, iż w dniu 30.09.2003 r. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej zaakceptował wniosek o kredyt z Banku Rozwoju Rady Europy z przeznaczeniem na zasilenie ˝Funduszu Dla Śląska˝. Niniejszy wniosek - opiewający na kwotę 25 mln euro - dotyczy pierwszej części rządowo-samorządowego programu mającego na celu tworzenie nowych miejsc pracy w woj. śląskim.

   3. W jakim terminie w trakcie likwidacji kopalń spowoduje Pan wypłacenie wypracowane przez pracowników likwidowanych kopalń należne wynagrodzenie za pracę wszelkiego rodzaju świadczenia przysługujące tym pracownikom bez konieczności egzekwowania przez nich należności na drodze sądowej, jak to miało miejsce w zlikwidowanych do dnia dzisiejszego kopalniach?

   Rząd zabezpieczył w ustawie budżetowej na rok 2002 środki niezbędne na prowadzenie procesu restrukturyzacji górnictwa węgla, zgodnie z projektem ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006. Zarówno projekt budżetu państwa na rok 2004, jak i projekt ustawy o restrukturyzacji górnictwa w latach 2003-2006 jest przedmiotem prac parlamentu RP. Od decyzji parlamentu zależeć będzie ostateczny kształt tych ustaw i ewentualne skutki wywołane zmianami w przedłożeniu rządowym ww. ustaw.

   ˝Egzekwowanie na drodze sądowej˝ dotyczyło zobowiązań pracodawcy wynikających z układów zbiorowych pracy, których stroną nie jest MGPiPS, które pracodawca pokrywa z działalności gospodarczej, a nie z dotacji budżetu państwa. Tytuły, które pokrywane są z budżetu państwa, są ściśle określone prawem i pragnę zapewnić Pana Posła, że środki na nie zostały zabezpieczone.

   Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie może jednak gwarantować wypłat z tytułu świadczeń wynikających z układów pracy zawieranych między pracodawcą a związkami zawodowymi reprezentującymi pracowników, gdyż nie jest stroną tych układów.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 8 października 2003 r.