Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 4672

w sprawie integracji mniejszości niemieckiej z państwem polskim w nowej Europie XXI w. oraz innych zagadnień związanych z tym problemem

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 5 września 2003 r., sygn. SPS-0202-4672/03, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Janusza Dobrosza w sprawie zagadnień związanych z mniejszością niemiecką w Polsce, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Polskie prawo zapewnia integrację obywatelską mniejszości niemieckiej, stwarzając odpowiednie warunki do rzeczywistego uczestnictwa w życiu publicznym, kulturalnym, społecznym i gospodarczym naszego kraju osób należących do mniejszości narodowych. W tym kontekście należy przywołać przepisy ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (DzU Nr 46, poz. 499, z późn. zm.), która przewiduje preferencje dla mniejszości narodowych. Zgodnie z art. 134 ww. ustawy, komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych zwolnione są z wymogu uzyskania w wyborach do Sejmu co najmniej 5% ważnie oddanych głosów, co jest warunkiem uczestniczenia w podziale mandatów w poszczególnych okręgach wyborczych.

   Efektem przyjęcia rozwiązań służących uczestnictwu w życiu publicznym jest pełniejsza integracja obywatelska osób należących do mniejszości narodowych. Należy zauważyć, że obecnie jedynie mniejszość niemiecka efektywnie korzysta z rozwiązania zapisanego w art. 134 ustawy Ordynacja wyborcza (...). Integracji sprzyja także udział przedstawicieli mniejszości niemieckiej w organach jednostek samorządu terytorialnego. W wielu powiatach i gminach województwa opolskiego przedstawiciele mniejszości niemieckiej współuczestniczą w zarządzaniu i podejmowaniu decyzji istotnych dla wspólnot lokalnych. Ponoszą tym samym współodpowiedzialność za działania podejmowane przez władze samorządowe. Istotna - z punktu widzenia integracji obywatelskiej - jest także rola, jaką przedstawiciele mniejszości niemieckiej odgrywają we władzach województwa opolskiego (obecnie sprawują funkcje: wiecemarszałka Sejmiku Województwa Opolskiego oraz wicewojewody opolskiego).

   Także na podstawie art. 15 Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych (DzU z 2002 r. Nr 22, poz. 209) Rzeczpospolita Polska zobowiązana jest do tworzenia warunków niezbędnych do rzeczywistego uczestnictwa osób należących do mniejszości narodowych w życiu publicznym. Na podstawie art. 5 ust. 2 wspomnianej konwencji Polska jest zobowiązana do powstrzymania się od działań lub praktyk mających na celu asymiliację osób należących do mniejszości narodowych wbrew ich woli i do ochrony tych osób przed jakimkolwiek działaniem mającym na celu taką asymiliację, z zastrzeżeniem, iż powinno się to odbywać bez uszczerbku dla środków podejmowanych stosownie do jej generalnej polityki integracyjnej.

   Odnosząc się do kwestii poruszonych w punkcie trzecim interpelacji, należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (DzU z 2000 r. Nr 28, poz. 353, z późn. zm.) ˝obywatel polski w myśl prawa polskiego nie może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa˝. Zatem osoby należące do mniejszości niemieckiej zobowiązane są do wypełniania wszystkich obowiązków, które spoczywają na obywatelach polskich. Należy do nich m.in. odbywanie służby wojskowej, przewidzianej w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2002 r. Nr 21 poz. 205). Osoby należące do mniejszości niemieckiej traktowane są przy tym tak, jak wszyscy inni obywatele RP. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż w sierpniu 2002 r. Wojewoda Opolski zwrócił się do starostów, burmistrzów i wójtów, zalecając, aby w przypadkach niedopełnienia obowiązku służby wojskowej stosowane były następujące środki: nakładanie grzywien, bezwzględne zarządzanie przymusowego doprowadzenia poborowych przez Policję oraz kierowanie do prokuratury większej liczby zawiadomień o popełnieniu przestępstwa.

   Podejmując poruszoną w interpelacji kwestię nauczania języka urzędowego, należy podkreślić, iż język polski jest przedmiotem obowiązkowym dla uczniów szkół publicznych i niepublicznych na wszystkich poziomach nauczania. Zasada ta dotyczy ogółu uczniów objętych obowiązkiem szkolnym. Egzamin z języka polskiego jest również obowiązkowy w trakcie egzaminów maturalnych, zarówno w szkołach publicznych, jak i niepublicznych. W przypadku uczniów należących do mniejszości niemieckiej zajęcia z języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej organizowane są na życzenie rodziców (opiekunów prawnych) lub - w przypadku uczniów, którzy ukończyli 16 lat - na ich własne życzenie. Zainteresowani składają wniosek w sprawie udziału w nauce języka mniejszości narodowej na zasadzie dobrowolności. Nauka języka mniejszości narodowej nie zwalnia z obowiązku nauki języka polskiego.

   Nawiązując do czwartego pytania interpelacji Pana Posła J. Dobrosza, warto podkreślić, iż Polska wypracowała własny wzorzec realizacji praw edukacyjnych służących podtrzymywaniu poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Wynika on z polskich tradycji historycznych, które opierają się na poszanowaniu prawa osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych do zachowania tradycji i tożsamości językowej oraz rozwoju własnej kultury.

   W odniesieniu do zagadnień dotyczących działalności Opolskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego trzeba stwierdzić, iż do roku 2002 Towarzystwo pozyskiwało środki finansowe na realizację podstawowych działań z Urzędu Marszałkowskiego w Opolu, Ministerstwa Kultury oraz urzędów miast i gmin, na terenie których organizowane były m.in.: Opolskie Święto Pieśni Ludowej czy Przegląd Zespołów Folklorystycznych. Obecnie OTKO, z uwagi na problemy natury finansowej i organizacyjnej, nie prowadzi czynnej działalności. Należy podkreślić, iż Prezydent Opola jako organ nadzoru nad organizacją nie został powiadomiony o zawieszeniu działalności Towarzystwa. Biorąc pod uwagę znaczenie i zasługi Towarzystwa w propagowaniu wiedzy o Śląsku, Wojewoda Opolski Pani Elżbieta Rutkowska zadeklarowała pomoc w podjęciu stosownych działań mających na celu pozyskanie środków na jego dalszą działalność. Jednocześnie informuję, że Towarzystwo może ubiegać się o pozyskanie dotacji na realizację zadań statutowych w sferze kultury na podstawie ogólnie obowiązujących zasad, które określone zostały w rozporządzeniu Ministra Kultury z dnia 18 lipca 2003 r. w sprawie warunków promowania i wspierania zadań z zakresu kultury finansowanych lub dofinansowywanych ze środków pochodzących z dopłat do stawek w grach stanowiących monopol Państwa, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków na realizację zadań i ich rozliczania (DzU Nr 130, poz. 1194).

   Ponadto informuję, iż Instytut Spraw Publicznych, poszukując źródeł finansowania badań dziejów społecznych Opolszczyzny, może ubiegać się o środki w ramach otwartego konkursu projektów badawczych. System finansowania projektów badawczych (grantów) reguluje rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę (DzU Nr 146, poz. 1642). Prace dotyczące dziejów społecznych Opolszczyzny są także od lat prowadzone w Państwowym Instytucie Badawczym - Instytucie Śląskim w Opolu dotowanym ze środków resortu nauki.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Krzysztof Janik

   Warszawa, dnia 1 października 2003 r.