Odpowiedź ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 4642

w sprawie restrukturyzacji górnictwa

   W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Zbigniewa Chrzanowskiego (pismo z dnia 3 września 2003 r. - znak SPS-0202-4642/03) w sprawie restrukturyzacji górnictwa przesyłam uprzejmie następujące wyjaśnienia w tej sprawie.

   Ad pytanie 1 - W jaki sposób Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zamierza rozwiązać napiętą sytuację w górnictwie?

   Głównym instrumentem prawnym pozwalającym na ustabilizowanie sytuacji polskiego górnictwa węgla kamiennego, a co za tym idzie, rozwiązanie napiętej sytuacji w tym sektorze, będzie ustawa o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 oraz o zmianie niektórych ustaw. Pierwsze czytanie projektu tej ustawy odbyło się podczas posiedzenia Sejmu RP w dniu 17 września 2003 r.

   Projekt tej ustawy przewiduje oddłużenie przedsiębiorstw górniczych, umożliwiające uzdrowienie sytuacji finansowej tych przedsiębiorstw oraz zapewnienie odpowiedniego pakietu osłonowego dla pracowników odchodzących z zlikwidowanych kopalń.

   Umorzeniu w całości z mocy prawa podlegać będą, z dniem wejścia w życie ustawy, zobowiązania publicznoprawne przedsiębiorstw górniczych powstałe do dnia 30 czerwca 2003 r. wraz z odsetkami, z wyjątkiem zobowiązań z tytułu składek emerytalnych, składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie ulegają umorzeniu zobowiązania pieniężne przedsiębiorstw górniczych wobec jednostek samorządu terytorialnego powstałe do dnia 30 czerwca 2003 r. wraz z odsetkami. Mogą one natomiast być za zgodą właściwego organu tych jednostek zamienione na akcje albo udziały przedsiębiorstw górniczych.

   Proces koniecznego zmniejszania zatrudnienia w górnictwie powiązany będzie z prowadzeniem działań osłonowo-aktywizujących, obejmujących szereg świadczeń dla pracowników odchodzących z kopalń.

   Świadczenie górnicze będzie przysługiwać pracownikowi zatrudnionemu pod ziemią, któremu ze względu na wiek, łączny staż pracy lub staż pracy pod ziemią wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy brakuje nie więcej niż 3 lat do nabycia uprawnień do emerytury przed dniem 1 stycznia 2007 r. W okresie korzystania ze świadczenia górniczego pracownik będzie zwolniony z obowiązku świadczenia pracy. Pracownikowi korzystającemu ze świadczenia górniczego przysługiwać będzie 75% miesięcznego wynagrodzenia, obliczanego jak za urlop wypoczynkowy. Pracownik korzystający ze świadczenia górniczego będzie mógł podjąć zatrudnienie u pracodawcy zaproponowanego przez Górniczą Agencję Pracy Sp. z o.o. lub bez pośrednictwa GAP u pracodawcy spoza górnictwa.

   Pracowników zatrudnionych na powierzchni obejmie świadczenie aktywizująco-adaptacyjne w postaci stypendium na przekwalifikowanie albo kontraktu szkoleniowego.

   Stypendium na przekwalifikowanie przysługiwać będzie pracownikowi zatrudnionemu na powierzchni. Okres korzystania ze stypendium nie będzie mógł być dłuższy niż 6 miesięcy. W okresie korzystania ze stypendium pracownik będzie zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i przysługiwać mu będzie bezpłatne szkolenie. W okresie tym otrzymywać będzie 100% wynagrodzenia obliczanego jak za urlop wypoczynkowy.

   Natomiast kontrakt szkoleniowy będzie mógł być udzielony przez pracodawcę spoza górnictwa byłemu pracownikowi powierzchni, który nie skorzystał ze stypendium na przekwalifikowanie. Kontrakt trwa do zakończenia szkolenia, ale nie dłużej niż przez pierwsze 3 miesiące. W okresie tym pracownik będzie zwolniony z obowiązku świadczenia pracy.

   Niezależnie od powyższego w celu aktywizacji pracowników na rynku pracy projekt ustawy przewiduje:

   - Refinansowanie pracodawcy spoza górnictwa kosztów wynagrodzenia byłego pracownika powierzchni, jeżeli został zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, do czasu uzyskania przez niego uprawnień do emerytury i jeżeli brakuje mu nie więcej niż 3 lat do emerytury. W przypadku gdy zatrudnionemu pracownikowi będzie brakowało więcej niż 3 lat do uzyskania uprawnień do emerytury, okres jego zatrudnienia nie będzie mógł być krótszy niż 2 lata. Refinansowanie wynagrodzenia odbywać się będzie odpowiednio przez okres do 18 lub 12 miesięcy począwszy od daty zatrudnienia lub zakończenia kontraktu szkoleniowego.

   - Dotacje dla pracodawców spoza górnictwa na zakup środków trwałych w związku z utworzeniem nowego miejsca pracy.

   - Możliwość udzielenia zwolnionemu pracownikowi, który skorzystał ze stypendium na przekwalifikowanie, pożyczki na preferencyjnych warunkach na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

   Należy podkreślić, że jeżeli pracownicy zatrudnieni pod ziemią i w zakładach przeróbki mechanicznej węgla w kopalniach częściowo lub całkowicie likwidowanych nie skorzystają ze świadczenia górniczego, otrzymają pełną gwarancję zatrudnienia na czas nieokreślony w kopalniach czynnych.

   Opracowane zostały również programy łagodzenia skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego w dwóch regionach, śląskim i małopolskim. Opracowane przy współpracy rządu i samorządu programy zostały zatwierdzone przez sejmiki wojewódzkie.

   Ad pytanie 2 - Czy planowana reforma górnictwa ma na celu systemowe rozwiązanie powtarzających się wciąż problemów, czy jedynie odsunięcie ich w czasie?

   Działania restrukturyzacyjne prowadzone w górnictwie węgla kamiennego mają na celu systemowe rozwiązanie problemów sektora. Przewiduje się bardziej zdecydowane niż kiedykolwiek zdjęcie z górnictwa garbu zadłużenia i umorzenie zobowiązań na poziomie około 18 mld zł. Bezprecedensowe oddłużenie przedsiębiorstw górniczych umożliwi uzdrowienie ich sytuacji finansowej i prowadzenie działalności na zasadach rynkowych. Zmniejszenie zdolności produkcyjnych oraz restrukturyzacja zatrudnienia spowodują zmniejszenie kosztów i wzrost wydajności, stwarzając trwałe warunki dla rentowności górnictwa, które może stać się silną częścią polskiej gospodarki.

   Ad pytanie 3 - Czy istnieje zagrożenie nieudzielenia pożyczki przez Bank Światowy?

   Dotychczas Bank Światowy udzielił dwóch pożyczek na wsparcie reform prowadzonych w sektorze górnictwa węgla kamiennego, w łącznej wysokości 400 mln USD. W przypadku tych pożyczek Bank Światowy nie uzależnił ich udzielenia od spełnienia specjalnych warunków, a jedynie wymagał ścisłej realizacji zatwierdzonego przez Rząd RP programu restrukturyzacji sektora. Jak wynika z rozmów prowadzonych aktualnie z przedstawicielami Banku Światowego, podobne zasady będą stosowane przy udzielaniu kolejnych pożyczek. Tak więc przy prawidłowej i terminowej realizacji zamierzeń zawartych w zatwierdzanych przez Radę Ministrów RP planach reformy sektora nie powinno być problemów z uzyskaniem kolejnych pożyczek z Banku Światowego na finansowe wsparcie restrukturyzacji polskiego górnictwa węgla kamiennego.

   Ad pytanie 4 - Czy istnieją jakieś alternatywy dla reformy górnictwa, jeżeli Bank Światowy nie udzieli pożyczki?

   W przypadku nieudzielenia przez Bank Światowy pożyczki na finansowanie reformy górnictwa konieczne będzie zapewnienie tego finansowania ze środków budżetowych oraz środków własnych przedsiębiorstw górniczych. Możliwe jest również ubieganie się o pożyczkę z innej niż Bank Światowy międzynarodowej instytucji finansowej, z tym że dotychczas nie rozpatrywano takiej możliwości. Przewiduje się jedynie uzyskanie pożyczki z Banku Rozwoju Rady Europy na realizację programu łagodzenia skutków restrukturyzacji górnictwa w regionie śląskim.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 24 września 2003 r.