Odpowiedź ministra zdrowia

na interpelację nr 4531

w sprawie szkodliwości stosowania wełny mineralnej w budownictwie dla zdrowia i życia ludzkiego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 19.08.2003 r., znak: SPS-0202-4531/03, dotyczące interpelacji Pani Poseł Alicji Lis w sprawie szkodliwości dla zdrowia i życia ludzkiego stosowania wełny mineralnej w budownictwie, uprzejmie informuję Pana Marszałka, co następuje:

   - w zakresie pytania nr 1

   Instytut Medycyny Pracy realizował w latach 1986-1990 temat CPBR 11.11 ˝Medycyna Pracy˝ pt. ˝Zasady profilaktyki dermatologicznej w chorobach zawodowych skóry˝. W tym celu zbadano dermatologicznie i alergologicznie wytypowaną grupę pracowników Mazowieckiego Przedsiębiorstwa Materiałów Izolacji Budowlanej ˝Izolacja˝ w Małkini, narażonych na suche włókna mineralne (wełna szklana).

   W latach 1998-2001 również Instytut Medycyny Pracy w ramach Strategicznego Programu Badawczego 02.6.2.33/98/SPR prowadził temat badawczy pt. ˝Identyfikacja zagrożeń zdrowotnych przy produkcji i stosowaniu włóknistych zamienników azbestu i wyrobów azbestowych oraz doświadczalna ocena ich działania fibrogennego˝. W ramach tego tematu badania zawodowej ekspozycji na pył przemysłowy zawierający sztuczne włókna mineralne przeprowadzono w zakładach produkujących wełnę mineralną i włókna szklane, przeprowadzono w zakładach stosujących zamienniki azbestu do produkcji materiałów termoizolacyjnych i uszczelniających oraz w kilku zakładach stosujących te wyroby.

   Na podstawie uzyskanych wyników badań obniżone zostały, rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r., wartości normatywów higienicznych dla pyłów sztucznych włókien mineralnych, ogłoszonym w Dzienniku Ustaw Nr 127, poz. 1833.

   - w zakresie pytania nr 2

   Przepisy obowiązujące w Polsce, które regulują zasady wprowadzania do obrotu substancji i preparatów chemicznych, są dokładną transpozycją przepisów wspólnotowych (dyrektywy 67/548/EEC z poprawkami oraz dyrektywy 1999/45/EC z poprawkami). Przepisom tym nie podlegają wyroby (artykuły), mimo iż w swoim składzie posiadają różne rodzaje substancji i preparatów chemicznych, także klasyfikowanych jako niebezpieczne.

   Wprowadzenie do obrotu wełny mineralnej regulowane jest następującymi przepisami polskimi, zharmonizowanymi z przepisami UE:

   - przepisami ustawy z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (DzU 2001, nr 11, poz. 84 ze zmianami),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (DzU 2002, nr 129, poz. 1110),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (DzU 2002, nr 140, poz. 1172),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (DzU 2002, nr 140, poz. 1173),

   - rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatów niebezpiecznych (DzU 2002, nr 140, poz. 1171).

   Wełna mineralna (nr indeksowy: 650-016-00-2) zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem posiada urzędową klasyfikację: Rak. Kat.3; R40 (możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia człowieka) z przypisanymi notami Q i R oraz Xi; R:38 (działa drażniąco na skórę). Przy spełnieniu warunków not Q i R wełny mineralnej nie klasyfikuje się jako rakotwórczej i oznakowanie powinno zawierać znak ostrzegawczy Xi (substancja drażniąca) oraz zwroty R38 i S36/37. Podobnie wełna mineralna jest traktowana w państwach członkowskich UE.

   Duże kontrowersje budzi natomiast sprawa traktowania wyrobów z wełny mineralnej, takich jak np. maty izolacyjne. Aczkolwiek w Unii Europejskiej nie ma definicji określającej pojęcie wyrobu lub artykułu, która pozwalałaby jednoznacznie odróżnić wyroby (artykuły) od chemikaliów, nieformalnie i powszechnie bierze się pod uwagę definicję zawartą w amerykańskiej ustawie o kontroli substancji toksycznych z 1976 r. Stwierdza się w niej, że wyrób lub artykuł musi posiadać określony kształt, powierzchnię lub konstrukcję (design). Zgodnie z tą definicją materiały izolacyjne z wełny mineralnej w postaci mat na określonym nośniku mające odpowiedni kształt byłyby artykułami (wyrobami), a nie chemikaliami.

   Biorąc pod uwagę fakt, iż jednakowe traktowanie produktów we wszystkich państwach Wspólnoty jest warunkiem funkcjonowania jednolitego rynku, Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych w Łodzi wystosowało w tej sprawie zapytanie do odpowiednich organów krajów członkowskich, Komisji Europejskiej i Europejskiego Biura Chemicznego. Niestety, nie otrzymało w tej materii odpowiedzi, która pozwoliłaby jednoznacznie rozstrzygnąć problem znakowania wyrobów z wełny mineralnej. W odpowiedziach urzędów nadzorujących stosowanie przepisów dotyczących chemikaliów przez osoby wprowadzające je do obrotu (zmuszonych do interpretowania takich przepisów) z Finlandii i Szwecji znalazły się wyraźne stwierdzenia, że maty izolacyjne z wełny mineralnej są wyrobami (artykułami), które nie podlegają przepisom dotyczącym chemikaliów i nie muszą być znakowane w taki sposób, jak wełna mineralna służąca do ich wyrobu. Odmienna interpretacja nadeszła z Komisji Europejskiej (DG Environment), jednakże zastosowana argumentacja (uwalnianie się wełny mineralnej w trakcie cięcia mat) jest wątpliwa i nie w pełni zgodna z przepisami dotyczącymi klasyfikacji i znakowania chemikaliów. Z innych urzędów nie otrzymano odpowiedzi, natomiast wiadomo, że sprawa ta jest od kilku lat żywo dyskutowana w UE.

   Biorąc pod uwagę fakt, że odpowiedzi negatywne nadeszły z urzędów państw, w których sprawy ochrony środowiska i zdrowia człowieka są postawione na najwyższym poziomie, Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych przychyla się do argumentacji, iż wyroby z wełny mineralnej (maty i inne artykuły) nie spełniają definicji substancji chemicznej ani preparatu chemicznego w rozumieniu przepisów ustawy o substancjach i preparatach chemicznych i nie podlegają przepisom ww. ustawy.

   Należy jednak dodać, iż w nowej propozycji prawa europejskiego dotyczącego chemikaliów (REACh) zawarta jest nieco rozszerzona definicja wyrobu/artykułu zawierającego substancje chemiczne:

   ˝Wyrób (artykuł) oznacza przedmiot składający się z substancji (jednej lub wielu) lub preparatu(ów), który podczas produkcji otrzymuje określony kształt, wygląd zewnętrzny lub konstrukcję decydujące o jego końcowym przeznaczeniu w stopniu większym niż jego skład chemiczny˝.

   W rozumieniu tej definicji materiały izolacyjne z wełny mineralnej mogłyby być traktowane jako chemikalia (w większym stopniu o ich końcowym przeznaczeniu decyduje ich skład chemiczny), chociaż nie ma w tym względzie żadnej pewności. Należy też podkreślić, że taka definicja może spowodować ogromne zamieszanie i dowolność w interpretacji, i jest wątpliwe jej utrzymanie w trakcie dalszych debat nad tą propozycją.

   Mimo, iż nie otrzymano z właściwych urzędów państw członkowskich takiej odpowiedzi, są podstawy, aby sądzić, że w niektórych państwach producenci i dystrybutorzy materiałów izolacyjnych z wełny mineralnej dobrowolnie stosują dla tych materiałów oznakowanie zgodne z przepisami o chemikaliach. W tym przypadku jest to jednak problem etyczny, a nie prawny.

   - w zakresie pytania nr 3

   Dotychczas resort nie uzyskał żadnych przesłanek, aby prowadzić działania w kierunku wycofania wełny mineralnej z budownictwa.

   Przedstawiając powyższe odpowiedzi, jednocześnie przepraszam za opóźnienie, które wynikło z konieczności zasięgnięcia opinii placówek naukowych zajmujących się przedmiotową problematyką.

   Z poważaniem

   Minister

   Leszek Sikorski

   Warszawa, dnia 30 września 2003 r.