Odpowiedź ministra rolnictwa i rozwoju wsi

na interpelację nr 4517

w sprawie zmian w projektach programów rolnośrodowiskowych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pana Posła Marka Zagórskiego z dnia 18 sierpnia br. (SPS-0202-4517/03) w sprawie realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006, niniejszym przekazuję odpowiedzi na zadane pytania.

   1. Czy i jakie zmiany w stosunku do dotychczasowych projektów zamierza wprowadzić Ministerstwo Rolnictwa w ramach realizacji programów rolnośrodowiskowych do 2006 roku?

   W stosunku do zapisów Programu Rolnośrodowiskowego z II projektu Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) MRiRW wprowadziło pewne zmiany w odniesieniu do szczegółowych zapisów tego działania. Zmiany te dotyczą przede wszystkim liczby pakietów możliwych do realizacji przez rolników w ramach programu. W związku z koniecznością uproszczenia programu zrezygnowano z pakietów dotyczących wypasu, stref buforowych, przekształcenia gruntów ornych w trwałe użytki zielone oraz utrzymania lokalnych odmian roślin, których wdrożenie było przewidziane tylko na ograniczonym obszarze. Zmiany te podyktowane są możliwościami wdrożeniowymi Agencji Płatniczej (ARiMR) w pierwszych latach funkcjonowania Programu. Z drugiej jednak strony rozszerzono dostęp do Programu Rolnośrodowiskowego. Zgodnie z obecną propozycją minimalna powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie może wynosić 1 ha zamiast 2 ha. Zakładana powierzchnia wdrażania oraz wysokość przewidzianych środków finansowych nie uległy zmianie.

   Program Rolnośrodowiskowy przedstawiony w III wersji PROW składa się obecnie z pięciu pakietów rolnośrodowiskowych.

   1. ˝Rolnictwo zrównoważone˝ - polega na ograniczeniu nawożenia, zbilansowaniu gospodarki nawozami i przestrzeganiu odpowiedniego następstwa roślin.

   2. ˝Rolnictwo ekologiczne˝ - polega na stosowaniu metod rolnictwa ekologicznego w rozumieniu ustawy o rolnictwie ekologicznym.

   3. ˝Utrzymanie łąk ekstensywnych˝ - wiąże się z przywróceniem lub kontynuacją wykaszania traw, w terminie od dnia 1 lipca włącznie, na łąkach o wysokich walorach przyrodniczych, zagrożonych degradacją.

   4. ˝Ochrona gleb i wód˝ - polega na stosowaniu międzyplonów w celu zwiększenia udziału gleb z okrywą roślinną w okresie jesienno-zimowym.

   5. ˝Ochrona rodzimych ras zwierząt gospodarskich˝ - polega na utrzymywaniu chowu ras bydła, koni i owiec zagrożonych wyginięciem.

   W roku 2004 planowane jest wprowadzenie pakietów 1-4, zaś w roku 2005 uruchomienie pakietu ˝ochrona rodzimych ras gospodarskich˝.

   2. Czy zmiany te były konsultowane z Ministerstwem Środowiska?

   W ciągu całego okresu programowania (od czerwca 2002 roku do dnia dzisiejszego) odbywały się spotkania o charakterze konsultacyjnym z Ministerstwem Środowiska w odniesieniu do działań PROW - Program Rolnośrodowiskowy oraz Zalesianie gruntów rolnych. Ze względu na przyczyny zmian zapisów Programu Rolnośrodowiskowego, które miały charakter techniczny, nie były one przedmiotem bezpośrednich konsultacji z Ministerstwem Środowiska.

   Niemniej jednak w dniu 25 sierpnia br. odbyło się spotkanie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi z udziałem Pani Prof. Ewy Symonides, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Środowiska. Na spotkaniu ustalono, że powołany zostanie międzyresortowy zespół roboczy do spraw związanych z programowaniem i realizacją działań związanych z zagadnieniami środowiskowymi, w tym programem rolnośrodowiskowym i zalesianiem gruntów rolnych. Do zespołu wejdą przedstawiciele obu resortów w zakresie problematyki systemu ochrony przyrody i sieci NATURA 2000, Dyrektywy Azotanowej, monitoringu przyrody, zalesiania i gospodarki wodnej.

   3. Jakie działania zamierza podjąć MRiRW w celu zrekompensowania strat rolnikom prowadzącym hodowlę na terenach, które mają być wyłączone z dotacji?

   Wspieranie tradycyjnego wypasu przewidziane było tylko na czterech tzw. Obszarach Przyrodniczo Wrażliwych (OPW). W wyniku zmiany liczby pakietów i wyboru działań o charakterze horyzontalnym OPW włączono do Stref Priorytetowych, bez możliwości skorzystania z tego pakietu, który jest najtrudniejszy dla rolnika i agencji płatniczej pod względem wdrożeniowym. Prowadzenie wypasu zostało uwzględnione w pakiecie związanym z utrzymaniem łąk ekstensywnych, których użytkowanie ma na ogół charakter kośno-pastwiskowy. Ponadto od 2005 r. będzie istniała możliwość skorzystania ze wsparcia na utrzymanie rodzimych ras zwierząt gospodarskich. Mając świadomość potrzeb i oczekiwań społecznych wiązanych z programem rolnośrodowiskowym, przewidujemy wprowadzenie wspierania tradycyjnego wypasu do programu już w trakcie realizowania PROW, w miarę rozwoju systemu wdrożeniowego programu rolnośrodowiskowego. Należy podkreślić, iż program rolnośrodowiskowy jest nowatorski dla Polski, zarówno dla rolników, jak i instytucji odpowiedzialnych za jego realizację. Wdrażanie programu rolnośrodowiskowego będzie miało charakter ewolucyjny. W kolejnym okresie programowania (lata 2007-2013) program rolnośrodowiskowy będzie zawierał rozszerzony katalog pakietów, o zawartości zbliżonej do poprzedniej wersji projektu PROW. Wtedy będzie istniała możliwość skorzystania z pełnego wachlarza działań rolnośrodowiskowych.

   4. Czy o projektowanych zmianach zostały poinformowane samorządy województw najbardziej zainteresowanych realizacją programów rolnośrodowiskowych?

   Szczegółowa informacja nt. zmienionego projektu programu rolnośrodowiskowego została zamieszczona na stronie internetowej MRiRW w dniu 1 sierpnia br. Kierunki zmian programu rolnośrodowiskowego, jak również innych działań PROW były sygnalizowane na spotkaniach o charakterze informacyjno-konsultacyjnym, które na przełomie lipca i sierpnia odbyły się we wszystkich województwach. Rolę wiodącą w organizacji tych spotkań pełniły urzędy marszałkowskie.

   Dla wojewódzkich zespołów roboczych powołanych przez marszałków województw w celu wyłonienia stref priorytetowych, a więc najbardziej zainteresowanych i jednocześnie najbardziej zaangażowanych, planowane jest osobne spotkanie informacyjne na temat wszystkich zmian i nowych zapisów programu. Spotkanie to odbędzie się w dniu 18 września 2003 r. w siedzibie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

   5. Jak decyzja o uproszczeniu struktury Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich wpłynie na skalę wykorzystania przez Polskę 280 mln euro przeznaczonych na działania rolnośrodowiskowe? Czy decyzja ta została poprzedzona wcześniejszymi analizami?

   Decyzja o ˝uproszczeniu˝ programu rolnośrodowiskowego nie wpłynęła na założony wcześniej obszar wdrażania programu (ok. 1 000 000 ha) ani na założenia finansowe dla PROW. Wykorzystanie środków finansowych przez Polskę będzie jednak zależeć od zainteresowania rolników, od sprawnego funkcjonowania instytucji wdrożeniowych i od wielu innych czynników, które nie są związane ze zmianami zapisów w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich. Rozluźnienie wymogów dostępu do programu rolnośrodowiskowego, rent strukturalnych, proste do spełnienia wymogi dotyczące gospodarstw niskotowarowych czy dostosowania do standardów Unii Europejskiej rodzą nadzieję, że wykorzystanie tych środków będzie odpowiednio wysokie. Dodatkowe możliwości wprowadza zasada wydatkowania środków finansowych alokowanych dla danego roku przez trzy kolejne lata (n+2). Decyzja o zmianie zakresu wdrażania programu rolnośrodowiskowego opiera się na doświadczeniach krajów członkowskich UE, które wskazują, że w początkowej fazie wdrażania efekt wdrożeniowy jest funkcją stopnia złożoności programu rolnośrodowiskowego.

   Z poważaniem

   Minister

   Wojciech Olejniczak

   Warszawa, dnia 9 września 2003 r.