Odpowiedź ministra spraw wewnętrznych i administracji

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 3996

w sprawie potrzeby sprawowania kontroli nad publicznymi zbiórkami pieniędzy prowadzonymi przez fundacje na przykładzie Fundacji Pomocy Humanitarnej

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 18 czerwca 2003 r., o sygn. SPS-0202-3996/03, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pani Marii Zbyrowskiej w sprawie potrzeby sprawowania kontroli nad publicznymi zbiórkami pieniędzy prowadzonymi przez fundacje na przykładzie Fundacji Pomocy Humanitarnej, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Wymogi prawne w zakresie udzielania pozwoleń na prowadzenie zbiórek publicznych określa ustawa z dnia 15 marca 1933 r. o zbiórkach publicznych (DzU Nr 22, poz. 162, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lipca 1934 r. o sposobach prowadzenia zbiórek publicznych i kontroli nad tymi zbiórkami (DzU Nr 69, poz. 638). Przepisy te dotyczą wszystkich podmiotów ubiegających się o wydanie pozwolenia na zorganizowanie i przeprowadzenie zbiórki publicznej oraz przeprowadzających taką zbiórkę. Powyższe przepisy stanowią prawo powszechnie obowiązujące i niemożliwe są przypadki jakichkolwiek wyłączeń w przedmiotowym zakresie, poza wskazanymi w ustawie o zbiórkach publicznych (vide art. 13). Kwestię naruszeń prawa w tym zakresie normuje art. 56 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (DzU Nr 12, poz. 114, z późn. zm.).

   Wskazać należy także, iż o zbiórce publicznej można mówić wówczas, gdy apel o wsparcie kierowany jest do bliżej nieokreślonego adresata, np. apele w środkach masowego przekazu z podaniem konkretnego numeru konta lub zbiórka dobrowolnych datków do zaplombowanych puszek kwestorskich.

   Odnosząc się do zbiórek publicznych prowadzonych przez Fundację Pomocy Humanitarnej w Krośnie, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Fundacja Pomocy Humanitarnej z Krosna po raz pierwszy wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie zbiórki publicznej w listopadzie 2000 r. Decyzją z dnia 22 listopada 2000 r. Nr DIR-XI-632-126-4175/2000 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił Fundacji zezwolenia na przeprowadzenie ogólnokrajowej zbiórki publicznej w terminie do dnia 20 listopada 2001 r. w formie dobrowolnych wpłat na konto bankowe, zbiórki datków do puszek kwestorskich oraz zbiórki datków do skarbon stacjonarnych (za zgodą właścicieli obiektów). Zebrane środki Fundacja miała przeznaczyć na fundowanie leków dla osób o niskim dochodzie (osoby samotne - dochód netto poniżej 450 zł lub na członka rodziny - poniżej 280 zł netto), zakup żywności i przekazywanie jej na rzecz potrzebujących oraz dofinansowanie potrzeb socjalno-bytowych dla osób i rodzin w trudnej sytuacji materialnej, tj. w postaci pomocy finansowej polegającej na opłacaniu czynszu i energii, zakupów odzieży, środków czystości, artykułów szkolnych oraz dopłaty do wyżywienia dla uczniów w stołówkach szkolnych.

   Z kolejnym wnioskiem o pozwolenie na przeprowadzenie ogólnokrajowej zbiórki publicznej Fundacja Pomocy Humanitarnej wystąpiła w dniu 25 października 2001 r. Decyzją z dnia 6 listopada 2001 r. Nr ZK-VI-632-146/233/01/2 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił Fundacji ponownie zezwolenia na przeprowadzenie zbiórki publicznej w terminie do dnia 30 listopada 2002 r. w formie dobrowolnych wpłat na konto bankowe, zbiórki datków do puszek kwestorskich oraz zbiórki datków do skarbon stacjonarnych za zgodą właścicieli lub dysponentów lokali. Zebrane środki Fundacja miała przeznaczyć na dofinansowanie domów dziecka, refundowanie leków osobom o niskim dochodzie (osoby samotne - dochód netto poniżej 450 zł lub na członka rodziny - poniżej 280 zł netto), oraz dofinansowanie potrzeb socjalno-bytowych dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, tj. w postaci pomocy finansowej polegającej na opłacaniu czynszu i energii, zakupów odzieży, środków czystości, artykułów szkolnych, a także kosztów leczenia ratującego życie.

   Zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydane zostały na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o zbiórkach publicznych i pozwalały na prowadzenie zbiórki publicznej, z której zebrane środki mogły być wydatkowane jedynie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

   Fundacja Pomocy Humanitarnej wnioskiem z dnia 31 października 2002 r. po raz trzeci wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie zbiórki ogólnokrajowej publicznej (sygn. sprawy ZK-VI-632-118-195/02/2). Równocześnie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynęło doniesienie (w formie anonimu) dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu zbiórek publicznych przez Fundację Pomocy Humanitarnej z Krosna. Sygnalizowano, iż Fundacja prowadziła zbiórkę, z której środki miały być wydatkowane poza granicami kraju, na którą nie miała pozwolenia. Z uwagi na dostrzeżone nieprawidłowości Fundacja nie otrzymała zgody na przeprowadzenie przedmiotowej zbiórki.

   W przypadku wydatkowania zebranych funduszy poza granicami kraju zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydawane są za zgodą Ministra Finansów i Ministra Spraw Zagranicznych oraz w oparciu o inną podstawę prawną (vide art. 2 ust. 2 ustawy o zbiórkach publicznych).

   Z uwagi na to, iż uzyskane informacje wskazywały uzasadnione podejrzenie popełnienia wykroczenia określonego w art. 56 § 1 Kodeksu wykroczeń, pismem z dnia 5 grudnia 2002 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Krośnie o przeprowadzenie postępowania sprawdzającego w przedmiotowej sprawie. Równocześnie Komenda Miejska Policji w Krośnie pismem z dnia 30 grudnia 2002 r. poinformowała, iż przeciwko ww. Fundacji wszczęto dochodzenie o przestępstwo z art. 284 § 2 Kodeksu karnego, tj. o przywłaszczenie powierzonego mienia.

   Kontrola organizatorów zbiórek publicznych polega na badaniu prawidłowości sporządzanych wniosków oraz wyników z przeprowadzonej zbiórki, a także na ocenie przestrzegania prawa materialnego w tym zakresie. Nadsyłane do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wnioski i sprawozdania są analizowane i w przypadku nieprawidłowości organizator wzywany jest do udzielenia wyjaśnień. Weryfikacja przedstawionych sprawozdań odbywa się w oparciu o przepisy art. 9 ustawy o zbiórkach publicznych oraz § 18 rozporządzenia Ministra Spraw WEwnętrznych o sposobach przeprowadzania zbiórek publicznych oraz kontroli nad tymi zbiórkami. Ponadto na podstawie obowiązujących przepisów (vide art. 8 i art. 10 ustawy o zbiórkach publicznych) organ, który udzielił zezwolenia, ma możliwość, w każdym czasie, samodzielnie lub przez podległe sobie organy informować się o stanie akcji zbiórkowej, w szczególności przez wgląd w akta, księgi oraz dokumenty kasowe, przeprowadzać rewizję kasy, żądać ustnych i pisemnych wyjaśnień oraz wysyłać swoich delegatów na posiedzenia.

   Gdy organizator zbiórki nie dopełni wszystkich wymogów formalnych (np. w zakresie obowiązkowego ogłoszenia prasowego), organ wzywa do usunięcia nieprawidłowości. W przypadku nieusunięcia nieprawidłowości może zostać wydana decyzja o odmowie udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie kolejnej zbiórki publicznej. W przypadku poważniejszych nieprawidłowości dostrzeżonych przez organ, w tym o charakterze finansowym, może on poinformować stosowne organy ścigania o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa karnego lub publiczno-skarbowego.

   Kontrolą bieżącą przeprowadzenia zbiórek publicznych (w tym głównie kwest i sprzedaży ˝cegiełek wartościowych˝) zajmują się służby uprawnione do czuwania nad bezpieczeństwem i porządkiem publicznym.

   W przypadku sygnałów o naruszeniach prawa - od społeczeństwa, instytucji zainteresowanych (np. przekazujących pieniądze na określony cel lub otrzymujących pomoc), mediów, organów administracji albo organów porządku publicznego lub braku czy też utracie wiarygodności instytucji prowadzającej zbiórkę (tj. braku rękojmi właściwego przeprowadzenia zbiórki publicznej), Minister może cofnąć zezwolenia na prowadzenie zbiórki i skierować wniosek o ukaranie na podstawie art. 56 Kodeksu wykroczeń.

   Karą za powyższe wykroczenie jest grzywna (w wysokości od 20 zł do 5000 zł) oraz przepadek pieniędzy i przedmiotów uzyskanych w ramach prowadzonej zbiórki publicznej.

   W przypadku prowadzenia zbiórki publicznej bez zezwolenia orzeczenie takiego przepadku jest obligatoryjne, natomiast w razie prowadzenia zbiórki wbrew warunkom zezwolenia - można orzec taki przepadek. Karalność wykroczenia ustaje, jeśli od czasu jego popełnienia upłynął rok; zaś w przypadku, gdy w tym czasie wszczęto postępowanie - z upływem 2 lat od popełnienia czynu (vide art. 45 Kodeksu wykroczeń).

   Jak wynika z powyższego, kontrola zbiórek publicznych prowadzona jest na wielu płaszczyznach. Po pierwsze, instytucje prowadzące zbiórki publiczne kontrolowane są przez organy wydające pozwolenie. Po drugie, w sytuacji naruszeń przepisów dotyczących zbiórek publicznych postępowania w tym zakresie prowadzone są przez Policję oraz prokuraturę. Nie bez znaczenia jest także kontrola sprawowana przez samo społeczeństwo, a temu celowi służą m.in. ogłoszenia prasowe o wynikach zbiórki obejmujące swym zasięgiem co najmniej obszar, na którym zbiórka została przeprowadzona.

   Podkreślić należy, iż wszystkie zgłaszane nieprawidłowości są wnikliwie sprawdzane, a w przypadku ich potwierdzenia wydawane są decyzje odmawiające wyrażenia zgody na zorganizowanie i przeprowadzanie zbiórek publicznych przez organizacje niedające rękojmi właściwego przeprowadzenia zbiórki publicznej. Dowodem na to jest również przypadek Fundacji Pomocy Humanitarnej z Krosna.

   Jednocześnie należy zauważyć, iż w związku z art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (DzU Nr 96, poz. 874), wprowadzającym zmianę art. 5 ustawy z dnia 15 marca 1933 r. o zbiórkach publicznych, trwają prace związane z przygotowaniem rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie sposobu przeprowadzania zbiórek publicznych i zakresu kontroli nad ich przeprowadzaniem, które zastąpi rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 1934 r. Projektowane zmiany dotyczą m.in. kontroli prawidłowości prowadzonych zbiórek oraz ich wyników.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Krzysztof Janik

   Warszawa, dnia 17 lipca 2003 r.