Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 3240

w sprawie niekorzystnych trendów na rynku artykułów rolnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem, znak: SPS-0202-3240/03, przesyłającym interpelację pana posła Antoniego Mężydły w sprawie niekorzystnych trendów na rynku artykułów rolnych, przedkładam odpowiedź na powyższą interpelację.

   Spadek cen skupu produktów rolnych następuje wtedy, gdy rynkowa podaż tych produktów przewyższa popyt. W ostatnich latach zjawisko takie staje się coraz wyraźniejsze. Sytuacja nadwyżkowa odczuwana jest szczególnie na rynku mleka i mięsa. Przyczyną takiego stanu jest nie tylko wzrost produkcji, lecz w głównej mierze stagnacja, a nawet spadek popytu wewnętrznego. Przy nadwyżce podaży nad popytem ceny produktów rolnych spadają, obniżają się również obroty zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego i firm handlujących produktami rolnymi, prowadząc do pogorszenia ich kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Napięcia ekonomiczne występują więc na wszystkich poziomach produkcji, przetwórstwa i obrotu żywnością, podobnie jak w innych sektorach gospodarki. Należy zaznaczyć, że interwencja rolnicza prowadzona jest w oparciu o środki budżetowe. Czynnik finansowy determinuje zatem skalę i w znacznym stopniu formy interwencji. Środki finansowe przeznaczane dla Agencji Rynku Rolnego w ustawach budżetowych na działalność statutową, w tym na działania interwencyjne, są daleko niewystarczające w stosunku do potrzeb wynikających z sytuacji rynkowej, jak również w stosunku do oczekiwań samych rolników.

   Poprawa opłacalności produkcji rolniczej zależy w znacznym stopniu od ogólnej poprawy gospodarki kraju i wzrostu popytu wewnętrznego, a także wielkości środków kierowanych do rolnictwa na interwencję rynkową, bezpośrednie wsparcie dochodów rolniczych oraz na modernizację rolnictwa. Szansą na poprawę sytuacji rolników jest przystąpienie do Unii Europejskiej i objęcie ich Wspólną Polityką Rolną. Akcesja Polski do UE stanowić będzie realizację strategii rządu otwierającej możliwości dostępu do środków pozwalających na poprawę opłacalności produkcji rolnej. Krajowe możliwości w tym zakresie są niewystarczające mimo kierowania do rolnictwa coraz większych środków. Na wsparcie rolnictwa, rynków rolnych i obszarów wiejskich przeznaczono w budżecie na 2003 r. kwotę 6275,6 mln zł, tj. o 23,4% więcej niż w 2002 r., w tym środki z Unii Europejskiej (Phare, SAPARD) wynoszą 1508,4 mln zł, tj. są o 25% większe niż przed rokiem. Dodatkowo w ustawie budżetowej zabezpieczono kwotę 630 mln zł na bony paliwowe dla rolników (w 2003 r. wartość bonu paliwowego przypadająca na 1 ha użytków rolnych wynosi 44,80 zł).

   Po ewentualnej integracji z UE, w ramach realizacji polityk wspólnotowych, w latach 2004-2006 trafi do Polski - do rolnictwa i wsi - tylko z budżetu UE ok. 7,2 mld EUR (prawie 29 mld zł), t. średnio ok. 10 mld rocznie. Równocześnie część dotychczas stosowanych instrumentów pomocy, finansowanych z budżetu krajowego, zostanie utrzymana. Dotyczy to nie tylko dopłat do oprocentowania kredytów udzielonych wcześniej, ale także dopłat do kredytów klęskowych, również nowych, dotacji m.in. do postępu biologicznego, zwalczania chorób zakaźnych, utrzymania urządzeń melioracji wodnych, do oleju napędowego, wsparcia promocji artykułów rolnych, badań naukowych, stosowania ulg i zwolnień w podatku rolnym i podatku od nieruchomości itp. Łącznie na wsparcie rolnictwa w latach 2004-2006 przeznaczy się więc ponaddwukrotnie więcej środków finansowych niż obecnie. Podczas negocjacji akcesyjnych ustalono, że polscy rolnicy będą objęci systemem dopłat bezpośrednich. W 2004 r. podstawowy poziom tych dopłat wynosić będzie 25% poziomu UE. Wynegocjowano jednak, że dopłaty bezpośrednie w latach 2004-2006 będą mogły być podwyższone ponad poziom podstawowy, odpowiednio do wysokości 55%, 60% i 65% poziomu stawek unijnych. To podwyższenie będzie mogło być sfinansowane ze środków UE oraz ze środków budżetu krajowego. Oznacza to, że dopłaty będą składały się z następujących elementów:

   - 25% w 2004 r., 30% w 2005 r. i 35% w 2006 r. poziomu dopłat UE, które będą finansowane ze środków I filaru WPR (podstawowy poziom dopłat),

   - podwyższenie dopłat do wysokości: 36% (2004 r.), 39% (2005 r.) i 42% (2006 r.) poziomu stosowanego w UE, finansowanego z części środków przeznaczonych przez Unię na rozwój wsi w Polsce (II filar WPR),

   - dalszego podwyższania dopłat bezpośrednich do limitów 55%, 60% i 65%, sfinansowanego wyłącznie ze środków budżetu krajowego.

   Z uwagi na przejęcie części instrumentów dotychczas finansowanych z budżetu krajowego przez fundusze Wspólnej Polityki Rolnej (np. interwencja na rynku rolnym, dopłaty do eksportu) zwolnią się środki krajowe pozwalające na wykorzystanie ich na dopłaty bezpośrednie. Ustalono, że od 2007 r. dopłaty bezpośrednio będą mogły być podniesione w oparciu o środki krajowe o 30% w stosunkiu do poziomu podstawowego, dzięki czemu poziom 100% mógłby zostać osiągnięty w roku 2010, tj. siedem lat po akcesji. Dla wyrównywana szans konkurencji uzgodniono włączenie do ogólnej klauzuli rolnej zapisów dotyczących monitorowania przywozu towarów rolnych z pozostałych krajów członkowskich oraz możliwość zastosowania środków ochronnych w sytuacji wystąpienia trudności w polskim sektorze rolnym. Chciałbym podkreślić, że Polska jako jedyny kraj kandydujący wynegocjowała taką możliwość. Polska uzyskała znaczące środki na wsparcie restrukturyzacji rolnictwa i rozwoju rolnictwa w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). PROW jest częścią Wpólnej Polityki Rolnej (II filar WPR finansowany z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji w Rolnictwie), w ramach którego podejmowane będą następujące działania:

   - wsparcie gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (LFA),

   - renty strukturalne,

   - programy rolno-środowiskowe,

   - zalesianie gruntów rolnych,

   - wsparcie dla gospodarstw niskotowarowych,

   - wsparcie na dostosowania do standardów UE.

   W pierwszych 3 latach członkostwa Polska będzie miała możliwość wykorzystania na ww. instrumenty ok. 2,5 mld EUR (ok. 10 mld zł łącznie z dofinansowaniem krajowym - 20% tej sumy). Nie jest wymagany udział środków prywatnych rolników. Ponadto w latach 2004-2006 finansowany będzie z funduszy strukturalnych (Sekcja Orientacji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji w Rolnictwie) Sektorowy program operacyjny ˝Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich˝ obejmujący:

   - inwestycje w gospodarstwach rolnych,

   - poprawę przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych,

   - pomoc dla młodych rolników,

   - szkolenia,

   - scalanie gruntów,

   - gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi,

   - wsparcie doradztwa rolniczego,

   - odnowa wsi oraz zachowanie i odnowa dziedzictwa kulturowego,

   - różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolniczej.

   Na realizację ww. instrumentów Polska otrzyma ok. 1,75 mld EUR (ok. 6,99 mld zł łącznie z dofinansowaniem krajowym - 20% tej sumy). Jak wynika z powyższych informacji, rolnicy będą mogli korzystać z różnych programów wspierających procesy dostosowawcze w gospodarstwach w celu poprawy jakości produkcji. Finansowanie tych programów pochodzić będzie przede wszystkim z funduszy unijnych i w pewnej części współfinansowanych środkami z budżetu krajowego.

   Odnosząc się do sprawy zwiększenia skuteczności działalności interwencyjnej Agencji Rynku Rolnego poprzez nadzór społeczny informuję, że w tym celu zakres i formy działań interwencyjnych, które agencja będzie prowadzić na poszczególnych rynkach w ramach środków możliwych do przeznaczenia na interwencję, są określane w procesie konsultacji i uzgodnień z rolniczymi związkami zawodowymi oraz organizacjami branżowymi. Natomiast prawidłowość wydatkowania przez ARR środków publicznych na realizację zatwierdzanych przez Radę Ministrów w stosownych uchwałach lub rozporządzeniach działań jest badana corocznie przez odpowiednie służby kontrolne, np.: urzędy kontroli skarbowej, NIK, izby skarbowe. Prezes ARR przedkłada ponadto, m.in. sejmowej i senackiej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, półroczne i roczne sprawozdania z działalności ARR, które są przedmiotem wnikliwych obrad na posiedzeniach tych komisji.

   W kwestii biopaliw- uprzejmie wyjaśniam, że uchwalenie ustawy o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji stworzy możliwości poprawy dochodów rolniczych. W związku z przyjęciem przez Sejm weta prezydenta RP do uchwalonej w dniu 19 grudnia 2002 r. ustawy o biopaliwach, została opracowana nowa wersja tej ustawy uwzględniająca uwagi prezydenta, którą Rada Ministrów przyjęła w dniu 1 kwietnia br. Projekt ustawy został przekazany do Sejmu RP i odbyło się jego pierwsze czytanie.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Chodkowski

   Warszawa, dnia 17 kwietnia 2003 r.